Feeds:
Færslur
Athugasemdir

Archive for the ‘Alls konar’ Category

rainbow_window_cross01 - 600 pxNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Hvað er kirkjan að skipta sér af stjórnmálum? Af hverju ætti kirkjan að taka afstöðu til deilumála samtímans? Er það ekki hlutverk kirkjunnar að sameina frekar en sundra? Vinnur hún ekki gegn meginmarkmiði sínu með því að taka sér stöðu með annarri fylkingunni þar sem tvær deila? Af hverju er hún ekki þæg og góð og heldur sig við það sem til hennar friðar heyrir; að prédika líf eftir dauðann og að við eigum að vera góð hvert við annað og lætur stjórnmálamönnunum það eftir að deila um skattkerfið, auðlindanýtingu, loftslagsmál og annað dægurþras?

Að skipta máli

Svarið er einfalt: Af því að kirkjan lætur sig líf fólks varða. Kirkjan lítur ekki á það sem hlutverk sitt að klappa hinum kúguðu og þjáðu á kollinn og segja: „Svona, svona. Þetta verður miklu betra eftir að þið eruð dauð, því þá verðið þið hjá Guði og hann er svo góður, sérstaklega við aumingja eins og ykkur. Kúgararnir og arðræningjarnir fá makleg málagjöld í helvíti eftir  dauðann. Þess vegna skuluð þið láta ykkur lynda að þeir geri líf ykkar að helvíti á jörð.“

Með því að tala þannig væri hún ekki að halda uppi merki og boðskap Jesú Krists, heldur þveröfugt. Jesús Kristur mætti þjáningunni hvorki með aðdáun né skeytingarleysi heldur alltaf með líkn. Og hann kallaði arðræningjana og kúgarana sínum réttu nöfnum, jafnvel „nöðrukyn“ þegar hann var í stuði. Jesús líknaði hinum þjáðu, hann huggaði þá aldrei með því að með þjáningunni væru þeir að leggja inn fyrir sérstökum lúxus á himnum.

Ef kirkjan vill skipta máli í lífi fólks í samtíma sínum þá tekur hún afstöðu til þeirra mála sem varða lífsgæði mannkynsins. Og eitt brýnasta málefnið um þessar mundir er lofstlagsbreytingar af manna völdum. Þetta er ekki rómantískt hjal sem snýst um blóm eða fiðrildi sem kynnu að deyja út og ekki heldur um bengaltígrisdýrið eða hvítabjörninn – þótt auðvitað sé missir að hverri tegund sem verður aldauða. Dýrategundin sem við ættum að láta okkur mestu varða og vinna hörðum höndum að því að koma í veg fyrir að við útrýmum er við sjálf; homo sapiens – hinn viti borni maður.

Eða er hann það?

Lífið á jörðinni

Lífið á jörðinni mun halda áfram þrátt fyrir loftslagsbreytingar. En það kynni að vera gerólíkt nokkru sem við þekkjum. Bessadýr og moskítóflugur þurfa víst ekki að hafa miklar áhyggjur, skilst mér. En loftslagsbreytingar kynnu á endanum að gera jörðina óbyggilega fyrir okkur sjálf. En áður en að því kemur munu milljónir þjást og líða skort. Akurlönd munu sökkva í sæ með tilheyrandi hungursneyð og flóttamannavanda. Orðið „loftslagsflóttamaður“ er þegar til í málinu og ekkert bendir til þess að það sé á útleið.

Lofstlagsbreytingar af manna völdum eru vísindalega margsönnuð staðreynd. Vissulega eru þeir til sem þræta fyrir að þær séu að eiga sér stað. Og kannski er fullmikil einföldun að afgreiða þá sem það gera sem illmenni og vitleysinga.

Það er erfitt að byggja lífsafkomu sína, ég tala nú ekki um auðsöfnun hafi maður gert hana að tilgangi lífs síns, beint eða óbeint á brennslu jarðefnaeldsneytis og þurfa svo að horfast í augu við það að allir marktækir vísindamenn á jörðinni séu á einu máli um að hún sé á góðri leið með að valda mestu náttúruhamförum mannkynssögunnar. Þá er auðveldara að ráðast á vísindamennina, skera niður fjármagn til rannsókna þeirra til að reyna að þagga niður í þeim og kenna pólitískum andstæðingum sínum um að hafa skáldað þennan þvætting til að klekkja á manni. Maður gæti jafnvel freistast til að trúa því sjálfur að það sé raunin. Jesús segir að auðveldara sé fyrir úlfalda að komast í gegn um nálarauga en auðmann að komast inn í Guðs ríki. Kannski erum við einmitt að verða vitni að því núna.

Svo eru það hinir sem áratugalangur áróður gegn vísindalegum vinnubrögðum og vísindakenningum – til dæmis gegn einhverju jafnsjálfsögðu grundvallaratriði og þróun tegundanna – hefur gert ólæsa á vísindalegar niðurstöður og tortryggna í garð þeirra.

Semsagt … já … kannski er það eftir allt saman ekkert sérstaklega mikil einföldun að kalla þá sem véfengja loftslagsbreytingar af manna völdum illmenni og vitleysinga

Hlutverk okkar hinna

En þá hlýtur það líka að vera heilög skylda okkar, sem teljum okkur ekki tilheyra þeim hópi, að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að þeir fái nokkru ráðið um neitt sem varðar lífið á jörðinni.

Við höfum ekki staðið okkur sem skyldi í þeim efnum. Valdamestu menn heims leyfa sér að afneita hinu augljósa upp í opið geðið á allri heilbrigði skynsemi.

mengunVið kristnir menn trúum því að við höfum sérstakar skyldur við sköpunarverkið. Við erum sett hingað til að hugsa um það. Við erum eini hluti sköpunarverksins sem Guð gerir kröfur til. „Hann skal drottna yfir fiskum sjávarins, fuglum loftsins, búfénu, villidýrunum og allri jörðinni og öllum skriðdýrum sem skríða á jörðinni,“ segir hann. Og þetta höfum við svo sannarlega gert. En hvernig höfum við gert það? Hvers konar drottnari er það sem tortímir ríki sínu og þegnum og á endanum sjálfum sér?

Við trúum því líka að Guð elski sköpunarverk sitt. Við trúum því að Guð hafi skapað himinn og jörð af því að hann varð. Af því að Guð er kærleikur. Og kærleikur getur ekki verið til í tómi og snúist um sjálfan sig. Það er ekki hægt að elska nema elska eitthvað. Kærleikurinn krefst andlags. Þar sem ekkert er til nema Guð hefur Guð ekkert nema sjálfan sig til að elska og getur því ekki verið kærleikur og þarafleiðandi ekki heldur Guð. Allt sem er til er beinlínis til orðið til þess að vera andlag við kærleika Guðs.

Við getum komið saman í kirkju eða hvar sem er annars staðar og tjáð Guði ást okkar á honum með löngum ræðum og bænamáli fullu af fallegum orðum og skrúðmælgi. En ef við gerum það og förum svo út og misþyrmum því sem hann elskar og svívirðum það erum við með verkum okkar að tjá honum allt annað en ást okkar á honum. Kristinn maður umgengst sköpunarverkið af virðingu fyrir skaparanum.

Um þetta ættu kristnir menn að geta verið sammála.

Það sem við erum sammála um

Þrír síðustu páfar hafa tjáð sig undanbragðalaust um hnattræna hlýnun og þegar núverandi Bandaríkjaforseti heimsótti Frans páfa fyrir skemmstu afhenti sá síðarnefndi honum 192 blaðsíðna páfabréf þar sem fólk er hvatt til dáða að bregðast við – sem eins og alþjóð er kunnugt er eitur í beinum Bandaríkjaforseta.

Ágreiningur er á milli íslensku þjóðkirkjunnar og þeirrar kaþólsku um mörg málefni; svo sem um sakramentis- og embættisskilning, prestvígslu kvenna, hjónaband samkynhneigðra, getnaðarvarnir og fóstureyðingar svo fátt eitt sé nefnt. Nýlega sendi Frans páfi frá sér yfirlýsingu sem vakti athygli fyrir það hve frjálslynd og róttæk hún þótti. Hann lagði til að fráskildu fólki yrði heimilt að þiggja altarissakramentið.

Ágreiningurinn er raunverulegur og ekkert samkirkjulegt starf getur breytt yfir hann eða afmáð hann. En þegar að loftslagsmálum og virðingu fyrir sköpunarverkinu kemur gengur ekki hnífurinn á milli okkar og kaþólskra bræðra okkar og systra.

Við hljótum að spyrja okkur: Í hvernig heimi búum við þegar páfinn í Róm er orðinn hættulega frjálslyndur og róttækur í augum þeirra sem mestu ráða? Þegar kristindómur valdamesta fólks í heimi – sem svo sannarlega gerir í því að flagga kristindómi sínum við hvert tækifæri – er með þeim hætti að kaþólska kirkjan virðist beinlínis líbó og afslöppuð í samanburði?

En önnur spurning er mikilvægari: Hvaða kröfur gerir það til okkar, sem kristinna manna, að við skulum búa í slíkum heimi?

Um það mætti flytja langt mál og það ætla ég ekki að gera hér … kannski síðar.

En við skulum aldrei, aldrei gleyma þessari spurningu. Við skulum hafa hana syngjandi í kollinum á okkur hverja stund, láta hverja okkar athöfn, allt okkar mál, vera innlegg í það hvernig við svörum henni.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 25. júní 2017

dangerous pope

Read Full Post »


Guðspjall:
Svo er um himnaríki sem mann er ætlaði úr landi. Hann kallaði á þjóna sína og fól þeim eigur sínar. Einum fékk hann fimm talentur, öðrum tvær og þeim þriðja eina, hverjum eftir hæfni. Síðan fór hann úr landi. Sá sem fékk fimm talentur fór þegar, ávaxtaði þær og græddi aðrar fimm. Eins gerði sá er tvær fékk. Hann græddi aðrar tvær. En sá sem fékk eina fór og gróf fé húsbónda síns í jörð og faldi það. talentsLöngu síðar kom húsbóndi þessara þjóna og lét þá gera skil. Sá með fimm talenturnar gekk þá fram, færði honum aðrar fimm og sagði: Herra, fimm talentur seldir þú mér í hendur, hér hef ég grætt aðrar fimm. Húsbóndi hans sagði við hann: Gott, þú góði og trúi þjónn. Yfir litlu varstu trúr, yfir mikið mun ég setja þig. Gakk inn í fögnuð herra þíns. Þá gekk fram sá með tvær talenturnar og mælti: Herra, tvær talentur seldir þú mér í hendur, hér hef ég grætt aðrar tvær. Og húsbóndi hans sagði við hann: Gott, þú góði og trúi þjónn, yfir litlu varstu trúr, yfir mikið mun ég setja þig. Gakk inn í fögnuð herra þíns. Loks kom sá er fékk eina talentu og sagði: Herra, ég vissi að þú ert maður harður sem uppsker þar sem þú sáðir ekki og safnar þar sem þú stráðir ekki. Ég var hræddur og fól talentu þína í jörð. Hér hefur þú þitt. Og húsbóndi hans sagði við hann: Illi og lati þjónn, þú vissir að ég uppsker þar sem ég sáði ekki og safna þar sem ég stráði ekki. Þú áttir því að leggja fé mitt í banka. Þá hefði ég fengið það með vöxtum þegar ég kom heim. Takið af honum talentuna og fáið þeim sem hefur tíu talenturnar. Því að hverjum sem hefur mun gefið verða og hann mun hafa gnægð en frá þeim sem eigi hefur mun tekið verða, jafnvel það sem hann hefur. Rekið þennan ónýta þjón út í ystu myrkur. Þar verður grátur og gnístran tanna. (Matt 25.14-30)

 
Náð sé með ykkur öllum og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Saga ein af Helga Helgasyni hefur verið mér hugleikin síðan konan mín sagði mér hana. Hún heyrði hana í tónlistarnámi sínu sem hluta af íslenskri tónlistarsögu. Ástæða þess að þessi saga leitar alltaf til mín aftur og aftur er sú að í henni kristallast, að mínu mati, hugarfar og lífsviðhorf sem segja svo margt um þjóðina sem ég tilheyri. Hún er kannski rétt og satt dæmi um íslenska þjóðmenningu, ekki einstakt og sérstakt dæmi til að flíka á tyllidögum þegar við viljum lofsyngja hana og mæra.

helgi_helgason1848-1922-litilHelgi Helgason fæddist í Reykjavík árið 1848. Sem barn varð Helgi fyrir sterkri upplifun þegar hann heyrði í fyrsta sinn leikið á fiðlu. Á þessum árum var ekki daglegt brauð að heyra tónlist á Íslandi, tónlistarmenntun lítil sem engin og nánast ekkert tónlistarlíf.

En þessir tónar, þessi seiðandi fiðlunnar, vék ekki úr huga Helga, fátæks, reykvísks alþýðupilts sem átti þess engan kost að afla sér æðri menntunar og hann kom sér upp þeim draumi að geta leikið á fiðlu. Vandamálið var auðvitað að það var hægara sagt en gert að koma höndum yfir fiðlu í Reykjavik á miðri nítjándu öldinni.

En Helgi dó ekki ráðalaus. Hann var hagleikspiltur og þegar hann var á fermingaraldri tókst honum með elju og útsjónarsemi að smíða sér fiðlu sjálfur, af vanefnum og vanþekkingu – en á þessa fiðlu lék hann og var alsæll. Og þegar faðir hans varð þessa var, þegar hann sá ástríðu drengsins síns, dugnað hans og hæfileika – að hann hafði án þess að nokkur kenndi honum eða leiðbeindi smíðað sér fiðlu sjálfur til að geta leikið á – þá ákvað hann að kosta drenginn sinn til náms …

… í trésmíði.

Góðir trésmiðir eru hverri þjóð nauðsynlegir og Helgi var góður smiður sem smíðaði mörg merkileg hús.

En hans er minnst sem frumkvöðuls í íslensku tónlistarlífi, einkum sem brautryðjanda í starfi lúðrasveita á Íslandi. Fyrst og fremst er hans þó líklega minnst sem tónskálds, en þekktasta tónsmíð hans er ábyggilega lagið sem allir þekkja við ljóð Steingríms Thorsteinssonar, Öxar við ána.

Höfum það hugfast næst þegar við syngjum Öxar við ána að þegar höfundur lagsins var á fermingaraldri smíðaði hann sér fiðlu til að geta leikið tónlist og var í kjölfarið kostaður til náms í trésmíði. Sá undirtexti við það ættjarðarljóð gerir ekki annað en að dýpka merkingu þess.

Ísland á talentur

Þessi saga rifjaðist upp fyrir mér þegar ég fór að velta fyrir mér guðspjallstexta dagsins, en hann fjallar um þær væntingar Guðs til okkar að við ávöxtum hæfileika okkar. Guðspjallið er ekki um peninga. Talenturnar eru tákn fyrir gjafir Guðs og hvernig hann vill að við förum með þær. Enn þann dag í dag nota enskumælandi þjóðir heiti þessa forna gjaldmiðils um Guðs gjafir. Talent. Og ekki bara enskumælandi þjóðir. Vinsæll íslenskur sjónvarpsþáttur hét einmitt Ísland á talentur … eða einhverri hálfþýðingu þeirrar setningar.

island-got-talent-logoEin markverðasta og ánægjulegasta breytingin á íslenskri þjóðmenningu sem mér finnst ég hafa orðið var við á minni ævi endurspeglast einmitt í þessum sjónvarpsþætti og öðrum slíkum, hvort sem þeir heita X-Factor, The Voice eða hvað annað. Ensk heiti þáttanna benda til þess að engilsaxnesk menningaráhrif séu kannski ekki alltaf til vansa.

En breytingin er í því fólgin hvernig hin ströngu Jante-lög, sem ég ólst upp við, hafa jafnt og þétt fallið úr gildi. Jante-lögin eru auðvitað skáldskapur, en fátt er einmitt eins satt og góður skáldskapur. Þau eru hugarsmíð dansk-norska rithöfundarins Aksel Sandemose og eru í tíu liðum:

1. Ekki halda að þú sért eitthvað sérstakur.

2. Ekki halda að þú sért eins merkilegur og við.

3. Ekki halda að þú sért klárari en við.

4. Ekki telja þér trú um að þú sért betri en við.

5. Ekki halda að þú vitir meira en við.

6. Ekki halda að þú sért mikilvægari en við.

7. Ekki halda að þú sért flinkur í einhverju.

8. Ekki hlæja að okkur.

9.Ekki halda að öllum sé ekki sama um þig.

10. Ekki halda að þú getir kennt okkur eitthvað.

Ellefta greinin er refsiákvæðið: „Heldurðu kannski við vitum ekki eitt og annað um þig?“

Á íslensku birtast Jante-lögin kannski einna skýrast í setningunni „ef mig skyldi kalla“ sem konugreyið varð að láta út úr sér eftir að henni varð það á að brjóta sjöundu grein Jante-laganna, „ekki halda að þú sért flinkur í einhverju“ með því að gefa í skyn að eitthvað sem hún hafði gert væri ágætt.

Og hver kannast ekki við gömlu frænkuna sem byrjar á að biðja mann að afsaka þetta lítilræði þegar hún leiðir mann að sneisafullu veisluborði sem svignar undan ljúffengum kræsingum.

Íslensk þjóðmenning

Þegar ég var unglingur dvaldi ég eitt ár sem skiptinemi í Bandaríkjunum og það kom mér verulega á óvart þegar mér varð ljóst að þar giltu Jante-lögin alls ekki. Þau áttu sér engan stað í hugarfari eða viðhorfum fólks. Ég hafði búið í hálft ár í Bandaríkjunum þegar það bar á góma í spjalli við vini mína að söngtexti eftir mig hafði verið sunginn inn á plötu. Þetta þótti þeim merkilegt. Auðvitað hafði ég ekkert verið að segja þeim frá því bara svona upp úr þurru svo þau héldu ekki að ég væri að monta mig, ég vildi ekki að þau héldu að ég væri að þykjast vera eitthvað.

En vinum mínum sárnaði að ég skyldi ekki hafa sagt þeim frá þessu fyrr. Þeim fannst ég hafa farið á bak við þá, villt á mér heimildir.

Á áttunda áratug síðustu aldar giltu mjög ströng Jante-lög í Hafnarfirði. Hver sá sem hélt að hann væri eitthvað var samstundis leiðréttur. Og væri einhver svo óheppinn að birtast í sjónvarpinu og syngja lag … jafnvel þótt það væri gert óaðfinnanlega … var æska viðkomandi í Hafnarfirði samstundis eyðilögð með einelti og uppnefnum sem gátu elt viðkomandi alla ævi og valdið andlegum sárum sem greru seint. Jante-lögunum var framfylgt af fullkomnu miskunnarleysi og harðýðgi. Fólk var eyðilagt öðrum við viðvörunar.

Verstu spurningar sem hægt var að fá voru þessar: „Hvað þykistu vera?“ og „Hvað heldurðu að þú sért?“

Í þeim báðum felst að sá sem spyr viti nákvæmlega hvernig þú ert og ef þú gefur þig út fyrir að vera betri en hann eða merkilegri eða hæfari á einhverju sviði, ertu annað hvort að þykjast eða svo skyni skroppinn að þú haldir að þú sért eitthvað annað en þú ert.

En Guð veit hver þú ert, hver hæfni þín er, hve margar talentur hann lét þig fá. Hann vill að þú ávaxtir þær. Það geta ekki allir orðið konstertmeistarar, stórsöngvarar eða – ef út í það er farið – trésmiðir. En allir geta eitthvað og allir geta þroskað það og bætt sem þeir geta og þar með auðgað og göfgað líf annarra og fegrað umhverfi sitt.

Og Guð vill að þú gerir það.

Guð vill ekki að þú hugsir: „Þessi eina talenta mín – ef mig skyldi kalla – er ekki neins virði. Ég vil ekki að fólk haldi að ég haldi að ég sé eitthvað.“ Þá ertu í myrkri ótta og sjálfsfyrirlitningar. Þar er engin gleði, aðeins grátur og gnístran tanna.

Guð vill ekki að þú haldir að þú sért eitthvað.

Hann vill að þú vitir að þú ert eitthvað.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Read Full Post »

Guðspjall: Eftir sex daga tekur Jesús með sér þá Pétur, Jakob og Jóhannes og fer með þá upp á hátt fjall að þeir væru einir saman. Þar ummyndaðist hann fyrir augum þeirra og klæði hans urðu fannhvít og skínandi og fær enginn bleikir á jörðu svo hvítt gert. Og Elía og Móse birtust þeim og voru þeir á tali við Jesú. Þá tekur Pétur til máls og segir við Jesú: „Meistari, gott er að við erum hér. Gerum þrjár tjaldbúðir, þér eina, Móse eina og Elía eina.“ Hann vissi ekki hvað hann átti að segja enda urðu þeir mjög skelfdir. Þá kom ský og skyggði yfir þá og rödd kom úr skýinu: „Þessi er minn elskaði sonur, hlýðið á hann!“ Og jafnskjótt litu lærisveinarnir í kringum sig og sáu engan framar hjá sér nema Jesú einan. Á leiðinni ofan fjallið bannaði Jesús þeim að segja nokkrum frá því er þeir höfðu séð fyrr en Mannssonurinn væri risinn upp frá dauðum. (Mrk 9.2-9)

3_devils_dancing_by_oldjoeblind-da61zzrNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi.

Samtími okkar er ekki líkur neinu sem við höfum staðið frammi fyrir áður og sem slíkur lýtur hann á ýmsan hátt öðrum lögmálum en við eigum að venjast, lögmálum sem við verðum eiginlega að læra á  til að geta fótað okkur almennilega í honum.

Eitt slíkt er hið svokallaða „lögmál Poes“.

Of heimskulegt til að hæðast að

Það er kennt við Bandaríkjamanninn Nathan Poe sem setti það fram í grein þar sem hann fjallaði um deilur sköpunarsinna og þróunarsinna í Bandaríkjunum, hatrammar deilur sem ætti að vera ofvaxið skilningi hvers skynsams manns að skuli enn geisa á 21. öldinni. Lögmálið gengur út á að ekki sé hægt að skopast að eða skrumskæla málflutning sköpunarsinna án þess að háðið fari fram hjá einhverjum sem er fullkomlega sammála því sem sagt er og tekur undir það. Þetta gildir ekki bara um sköpunarsinna, þá sem lesa hið undursamlega sköpunarljóð í upphafi Fyrstu Mósebókar og guðfræði þess sem vísindaritgerð og hafna alfarið vísindalegum kenningum um náttúruval. Allar heimskulegar og öfgakenndar skoðanir eru þess eðlis að það er ekki hægt að draga dár að þeim þannig að einhver einhvers staðar fatti ekki að maður er að djóka og taki undir hvert orð.

Tökum dæmi um heimskulega skoðun: „Þar sem hundruð þúsunda Bandaríkjamanna hafa verið myrtar með skotvopnum af öðrum Bandaríkjamönnum síðastliðinn áratug er nauðsynlegt að skerða alls ekki aðgengi Bandaríkjamanna að skotvopnum.“ Hér er önnur: „Þar sem tugir Bandaríkjamanna hafa verið myrtir af hryðjuverkamönnum síðastliðinn áratug er nauðsynlegt að skerða aðgengi múslima frá öðrum löndum en þeim sem hryðjuverkemennirnir komu frá að Bandaríkjunum.“ Við getum hrist höfuðið og brosað því auðvitað er enginn svo vitlaus að sjá heila brú í svona málflutningi.

En það er ekki rétt. Milljónir kjósenda í voldugasta lýðræðisríki veraldar sjá ekkert athugavert við þessa röksemdafærslu. Og það er ekkert fyndið við það.

Það er ógnvekjandi.

Og ekki bara kjósendur … heldur sjálfur forsetinn. Forsetinn, sem sjálfur segir – samkvæmt ákveðnum heimildum – að hann vilji vera forsetinn sem fólk man eftir sem konungi.

Konungsvígslan

Það er því ágætt tilefni núna til að bera saman konunga. Því guðspjallstexti dagsins í dag er konungsvígsla. Táknmálið allt talar til samtíma síns með þeim hætti að þarna er Jesús Kristur krýndur sem konungur ljóssins og lífsins. Samtími okkar hefur að miklu leyti glatað þessu táknmáli og við sjáum aðeins mann sem lyftist frá jörðinni eins og indverskur jógi í ævintýri og ljómar eins og ljósapera.

En það er ekki það sem sagan um ummyndunina á fjallinu er um. Hún lýsir konungsvígslu.

Jesús fer upp á fjallið með félögum sínum. Fjallið er helgur staður, það er þar sem Guð talar við menn í menningarheimi frjósama hálfmánans í fornöld. Guð afhenti Móse lögmálið á fjallinu. Guð talaði við Elía á fjallinu. Eftir vígsluna steig konungur Babýlons upp á fjallið helga í borginni miðri, ziggúratið, og tók við ríki sínu. Og í öðrum Davíðssálmi segir: „Konung hef ég krýnt á Síon, mínu helga fjalli“ (Slm 2.6)

Og klæði Jesú ljóma svo skært að „enginn bleikir á jörðu [fær] svo hvítt gert“. Þetta endurspeglar líka konungsvígslu. Sagnaritarinn Jósefus, sem uppi var á fyrstu öld okkar tímatals, lýsir konungsvígslu í borgríkinu Týrus þannig að konungurinn hafi verið klæddur konungsskrúða úr silfri sem ljómaði í fyrstu sólargeislunum og fyllti lýðinn ótta og lotningu. Á milli Týrusar og Jerúsalem var gott samband og í Fyrri konungabók Gamla testamentisins er því lýst að Híram Týrusarkonungur hafi sent Salómon konungi eirsmiði og útvegað vinnuafl, verkþekkingu og hráefni til að smíða innviði musterisins í Jerúsalem.

Þótt táknheimurinn hafi tekið á sig ólík blæbrigði meðal þjóða menningarsvæðisins má ímynda sér að þær hafi átt meira sameiginlegt en sagnaritarar Gamla testamentisins hafi af pólitískum ástæðum látið í veðri vaka til að undirstrika sérstöðu Ísraelsmanna sem Guðs útvöldu þjóðar.

Það er á fjallinu sem konungurinn fæðist, í óeiginlegri merkingu, verður konungur.

Konungstitlar Jesú

Allir titlar Jesú eru konungstitlar.

„Sonur Davíðs“ er eðlilega erfingi að konungdæmi Davíðs.

„Sonur Guðs“ er konungstitill sem flestir konungar þessa menningarheims báru. Þegar Alexander mikli hafði lagt undir sig Egyptaland var honum fagnað sem syni Amons Ra. Þar sem hann var orðinn lögmætur faraó hafði hann áunnið sér sonarstöðuna – og titillinn. Í Mesópótamíu gátu konungar verið synir hinna ýmsu guða samtímis. Í öðrum Davíðssálmi, sem áður var vitnað í og margir guðfræðingar telja hafa verið litúrgískan konungsvígslusálm, segir Guð við konunginn: „Þú ert sonur minn, í dag hef ég fætt þig.“ (Slm 2.7)

„Mannssonurinn“ er óræðastur titlanna og langt mál að færa fyrir því rök að þar sé um litúrgískan konungstitil að ræða, það er að segja titil sem lýsir geistlegu hlutverki konungsins í guðveldinu frekar en því veraldlega.

Jafnvel orðið „kristur“, sem er þýðing hebreska orðsins „mashiah“ eða „messías“ í grískri umritun – er konungstitill. Í spádómsbók Jesaja er Kýrus Persakonungur, sá sem frelsaði gyðinga frá herleiðingunni til Babýlonar, kallaður „messías“, „hinn smurði Drottins“. (Jes 45.1)

Ummyndunin á fjallinu bergmálar þetta allt.

Og til að leggja áherslu á lögmæti konungsvígslunnar eru Móse og Elía viðstaddir, lögmálið og spámennirnir.

Og út á hvað ganga lögmálið og spámennirnir?

Jesús svarar því í 22. kafla Matteusarguðspjalls. Þar er Jesús spurður hvert sé hið æðsta boðorð og hann svarar:

„Elska skalt þú Drottin, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Þetta er hið æðsta og fremsta boðorð. Annað er hliðstætt þessu: Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig. Á þessum tveimur boðorðum hvílir allt lögmálið og spámennirnir.“ (Matt 22.37-40)

Angar illskunnar og heimskunnar

Skyldu okkar jarðnesku konungar eða forsetar sem vilja vera minnst sem konunga svara þessari spurningu á sama hátt? Eða myndu þeir segja: „Elska skaltu þjóðernið og fánann og rétt þinn til að eiga skotvopn og byggja múr á milli þín og náunga þíns og skerða frelsi hans sem mest þú mátt með hvaða hætti sem er“?

spiegel-donald-trumpSegja þeir: „Verið óhræddir“ eða segja þeir: „Verið lafhræddir og vígbúist því mesta ógnin sem að okkur steðjar eru íslamskir hryðjuverkamenn“ jafnvel þótt borðleggjandi tölfræði sýni að byssuóðir samlandar séu tugþúsundfalt líklegri til að verða einhverjum að fjörtjóni?
En við þurfum ekki að fara til hinna súrrealísku hamfara gagnvart heilbrigðri skynsemi og kristilegu siðferði, sem nýr forseti Bandaríkjanna er um þessar mundir að leiða yfir þjóð sína og heiminn, til að finna stjórnmálaleiðtoga sem finnst réttara að sýna náunganum „stálhnefa“ heldur en kærleika, finnst ekkert sjálfsagðara en að ríkisvaldið setji það á oddinn að pönkast í fólki sem er ekki fyrir neinum, er í óða önn að skapa sér örugga og friðsæla tilveru eftir hrakninga og ofbeldi sem við fæst getum ímyndað okkur og á sér þá einu ósk að vera látið í friði.

Við verðum að gæta þess að láta þann Hrunadans heimsku og illsku sem nú dunar í Bandarísku stjórnmálalífi ekki blinda okkur fyrir þeirri staðreynd að angar heimskunnar og illskunnar teygja sig víðar og að þeirra verður vart nær okkur en okkur finnst þægilegt að horfast í augu við.

Tveir ólíkir Íranar

Við getum fárast yfir þeirri staðreynd að íslenskum landsliðsmanni í taekwondo hafi verið meinað fara til Bandaríkjanna og keppa þar fyrir Íslands hönd fyrir þá sök eina að hafa fæðst í Íran. Það er full ástæða til að misbjóða það.

En látum hneykslun okkar á því ekki yfirskyggja að nú í þessari viku var karlmaður numinn á brott frá heimili sínu hér í þessari sókn, skilinn að frá sambýlismanni sínum og ástmanni og sendur með valdi til erlends ríkis – þar sem hann hafði verið beittur ólýsanlegu ofbeldi – fyrir þá sök eina að hafa fæðst í þessu sama Íran og vera ekki afreksíþróttamaður. Hann er samkynhneigður og fari svo að hann verði fluttur hreppaflutningum aftur til Íran, þar sem engum vafa er undirorpið að samkynhneigðir hafa ástæðu til að óttast um líf sitt, þarf varla að spyrja að leikslokum. Og fari svo mun engin Pílatusarþvottur geta þvegið blóð hans af höndum íslenskra stjórnvalda.

Ekki bandarískra.

Íslenskra.

Heimskan og illskan stíga nefnilega dans nær okkur en okkur finnst þægilegt að kannast við og það er ekki bara hinn þröngsýni og fáfróði hluti almennings sem klappar með. Meðal þeirra sem slá taktinn er fólk sem gegnir ábyrgðarstöðum í þágu lands og þjóðar.

Ekki Bandaríkjanna og Bandaríkjamanna heldur Íslands og Íslendinga.

Annar konungur

En texti dagsins minnir okkur á að við eigum okkur annan konung, konung ljóss og lífs. Ekki hraðlyginn, hrokafullan og hörundsáran narkissista heldur bróður sem bjó með okkur fullur náðar og sannleika og gekk út í opinn dauðann fyrir okkur.

Sá konungur situr ekki á þingi eða í stjórnarráðinu. Þaðan af síður í dómsmálaráðuneytinu eða útlendingastofnun.

Hann situr við hægri hönd Guðs föður almáttugs.

Og mun þaðan koma að dæma lifendur og dauða.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 5. febrúar 2017

Read Full Post »


Guðspjall:
Jesús kom til Jeríkó og gekk gegnum borgina. En þar var maður er Sakkeus hét. Hann var yfirtollheimtumaður og auðugur. Langaði hann að sjá hver Jesús væri en tókst það ekki fyrir mannfjöldanum því að hann var lítill vexti. Hann hljóp þá á undan og klifraði upp í mórberjatré til að sjá Jesú, en leið hans lá þar hjá. Og er Jesús kom þar að leit hann upp og sagði við hann: „Sakkeus, flýt þér ofan, í dag ber mér að vera í húsi þínu.“ Hann flýtti sér ofan og tók á móti honum glaður. Þeir er sáu þetta létu allir illa við og sögðu: „Hann þiggur boð hjá bersyndugum manni.“ En Sakkeus sneri sér til Drottins og sagði við hann: „Drottinn, helming eigna minna gef ég fátækum og hafi ég haft nokkuð af nokkrum gef ég honum ferfalt aftur.“ Jesús sagði þá við hann: „Í dag hefur hjálpræði hlotnast húsi þessu enda ert þú líka niðji Abrahams. Því að Mannssonurinn er kominn að leita að hinu týnda og frelsa það.“ (Lúk 19.1-10)
sakkeus

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Sagan um Sakkeus er skemmtileg. Hún er myndræn, hefur skýra framvindu og endar á óvæntum snúningi – í bókstaflegri merkingu.

Það er einkum við tvenns konar tilefni sem sagan af Sakkeusi er lesin og stuðst við hana í helgihaldi.

Annað tilefnið er barnastarf. Börn eiga auðvelt með að setja sig í spor Sakkeusar. Þau tengja við þetta vandamál, að vera of lítill og þurfa príla upp á eitthvað til að sjá. Til er vinsælt barnalag um Sakkeus, „Hann Sakkeus var að vexti smár“, og gaman er að leika þessa sögu. Sá sem leikur Sakkeus fær að príla.

Hitt tilefnið er við húsblessun. Þegar húsnæði er blessað er sagan af Sakkeusi einn þeirra ritningartexta sem handbókin leggur til að sé lesinn. Og hvers vegna skyldi það vera?

Það er til að minna okkur á að það er ekki endilega virðulegasta húsið í bænum þar sem Jesú er að finna. Það er ekki endilega þar sem talað er hæst og oftast um Guð sem hans verður mest vart.

Avery Jackson

Fyrir skömmu las ég grein um bandaríska fjölskyldu. Hjónin eiga dreng sem virðist vera stúlka í líkama pilts. Foreldrar þessarar transstúlku ákváðu að leyfa barninu sínu að ákveða kynferði sitt sjálft, eftir miklar sálarkvalir yfir andlegri vanlíðan þess og hvað væri til ráða. Nú ala þau drenginn sinn upp sem stúlku, hann eða hún klæðir sig eins og stúlka og er á allan hátt stúlka – nema auðvitað líffræðilega. En barnið er níu ára, það hefur nægan tíma til að skipta um skoðun áður en kynleiðréttingarferli hefst með hormónagjöf og seinkun kynþroska og – ef vill – kynleiðréttingaraðgerð. Nú líður barninu vel og allir eru hamingjusamir – eða hvað?

Ekki alveg.

Hið virta tímarit National Geographic ákvað að birta mynd af Avery Jackson, en svo nefnist stúlkan, á forsíðu tölublaðs þar sem fjallað er um nýjustu rannsóknir á kynáttun og kyngervi fólks. Það hafði þær afleiðingar að nú berast fjölskyldu hennar með reglulegu millibili bréf með svívirðingmu og jafnvel morðhótunum – frá fólki sem segist vera kristið og að Jackson fjölskyldan sé viðbjóðsleg í augum Guðs og því réttdræp.

Morðhótanir í Jesú nafni

Það hvarflar ekki að mér að efast um að þeir sem senda þessi bréf séu sannfærðir um að þeir séu að gera rétt. Auðvitað eru þeir vissir um að þeir séu að vinna verk Guðs, að þeir hafi sannleikann sín megin. Það er nefnilega hægt að gapa um Guð og kærleika í þeirri sannfæringu að maður sé í alveg sérstöku uppáhaldi hjá himnaföðurnum á meðan heimsmynd manns er svo brothætt að maður finnur sig knúinn til að skrifa morðhótun til þeirra sem ögra henni.

Nú ætla ég ekki að fullyrða hér og nú að ekkert sé við það að athuga hvernig brugðist hefur verið við kynáttunarvanda Avery litlu. National Geographic hefur sætt gagnrýni fyrir  umfjöllun sína. En það er ekki mitt að dæma. Ég er ekki sálfræðingur, geðlæknir eða kynfræðingur, hvað þá þvagfæraskurðlæknir. Ég hef ekkert vit á þessu.

En ég er guðfræðingur og kristinn maður og ég tel mig hafa vit á öðru, til dæmis því að kristið fólk sendir ekki morðhótanir. Ég veit að Kristur sagði: „Dæmið ekki og þér munuð eigi verða dæmd.“ (Lúk 6.37), „Á því munu allir sjá að þér eruð lærisveinar mínir að þér berið elsku hver til annars.“ (Jóh 13.35), „Allt sem þér gerðuð einum minna minnstu bræðra það hafið þér gert mér.“ (Matt 25.40) og „Allt sem þér viljið að aðrir menn geri yður það skuluð þér og þeim gera.“ (Matt 7.12) og þannig mætti lengi telja. Auðvitað er það ofvaxið mínum skilningi að manneskja skuli telja sig geta hótað meðbræðrum sínum ofbeldi og líkamsmeiðingum í Jesú nafni.

Orðin tóm

Nei, Guð er ekki alltaf að finna þar sem nafn hans er hrópað hæst. Enda segir Jesús á öðrum stað: „Ekki mun hver sá sem segir við mig: Drottinn, Drottinn, ganga inn í himnaríki heldur sá einn er gerir vilja föður míns sem er á himnum.“ (Matt 7.21)

Sakkeus kom ekki á móti Jesú berjandi sér á brjóst, hrópandi „Drottinn, Drottinn!“

Hann þyrsti í að fá að sjá frelsarann og þar sem hann var svo smár vexti að það kom í veg fyrir að hann gæti það með sama hætti og aðrir greip hann til þess ráðs að klifra upp í tré. Og Jesús sá hann. Jesús sá löngun hans til að sjá sig. Og Jesús gaf sig að honum og sagði: „Í dag ber mér að vera í húsi þínu.“

Og þannig er það enn þann dag í dag. Ef þú berð þig eftir því að sjá Jesú, ef þú ert reiðubúinn til að leggja eitthvað meira á þig til þess en það eitt að standa álengdar og góna í skjóli hinna, þá sér Jesús þig og hann gefur sig að þér og hann mun verða í húsi þínu.

Jesús og bókhaldið

Samborgarar Sakkeusar fyrirlitu hann. Þeir fyrirlitu það með hvaða hætti hann hafði komist í álnir. Hann var tollheimtumaður. Tollheimtumenn innheimtu skatta fyrir rómverska heimsveldið og smurðu ofan á þá. Það var þóknun þeirra. Sakkeus var auðugur segir í textanum svo ímynda má sér að hann hafi verið duglegur við að bæta hvers konar umsýslukostnaði, stimpilgjöldum, þjónustugjöldum og öðru slíku við það sem hann innheimti.

En Jesús spurði ekki um það. Jesús bað ekkert um að fá að sjá bókhaldið hjá Sakkeusi. Það að Jesús gaf sig að Sakkeusi olli aftur á móti stakkaskiptum í lífi hans og þankagangi. Þar kemur snúningurinn. Sakkeus sýnir iðrun og gerir yfirbót. „Helming eigna minna gef ég fátækum og hafi ég haft nokkuð af nokkrum gef ég honum ferfalt aftur,“ segir hann. Jesús bað hann ekkert um það. Hann sagðist aðeins myndu dvelja í húsi hans. Dvöl hans var ekki háð því skilyrði að Sakkeus gerði upp bókhaldið sitt.

En þetta er það sem gerist þegar Jesús dvelur hjá þér. Þú ferð yfir bókhaldið þitt sjálfur. Og hér er ég ekki að tala um peninga. Ég er að tala um lífsins bók.

Og þess vegna á þessi saga erindi við okkur nú tvöþúsund árum síðar. Þetta er ekki einangraður atburður sem átti sér stað í fjarlægum heimshluta fyrir löngu síðan. Þetta er eilífur sannleikur sem á sér stað enn þann dag í dag.

Ef þú berð þig eftir því að sjá Jesú þá sér hann það og hann kemur til þín.

Og því fylgir uppgjör.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögu anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 15. 1. 2017

Read Full Post »

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 18. 12. 2016 

Lexía:

Sjá, Guð er hjálp mín,
ég er öruggur og óttast ekki.
Því að Drottinn er vörn mín og lofsöngur,
hann kom mér til hjálpar.
Þér munuð með fögnuði vatni ausa
úr lindum hjálpræðisins.
Á þeim degi munuð þér segja:
Lofið Drottin, ákallið nafn hans.
Gerið máttarverk hans kunn meðal þjóðanna.
Hafið í minnum að háleitt er nafn hans.
Lofsyngið Drottni því að dásemdarverk hefur hann gert,
þau verða þekkt um alla jörð. (Jes 12.2-5)
fist_cross

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Mér þykir vænt um lexíu dagsins í dag. Sérstaklega þetta orðasamband, „lindir hjálpræðisins“. „Þér munuð með fögnuði vatni ausa úr lindum hjálpræðisins,“ segir spámaðurinn Jesaja. Þetta talar til mín.

Persónulegt samband

Einu sinni var ég í atvinnuviðtali og var spurður: „Hvað merkir skírnarfonturinn fyrir þér?“ Ekki: „Útskýrðu fyrir okkur táknfræði skírnarinnar og merkingu skírnarsakramentisins.“ Heldur „Hvað merkir skírnarfonturinn – fyrir þér?“ Algerlega óundirbúið. Það fyrsta sem kom upp í huga minn var „lind hjálpræðisins“. Og mér finnst það fallegt. Að því að ganga Jesú Kristi á hönd fylgi léttir eins og sár þorsti sé slökktur og að hið tæra, vígða vatn skírnarlaugarinnar tákni þá svölun.

Reyndar fékk ég ekki embættið, en ég held að það hafi ekki verið út af þessu svari.

Ég er alls ekki einn um að vera í sérstöku vinfengi við þennan texta og ég skal viðurkenna að ég kynntist honum ekki í guðfræðinámi mínu heldur uppi í Vatnaskógi þar sem ég starfaði sem biblíufræðari eitt haustið. Í Vatnaskógi hefur þessi texti verið klappaður í stein. Í bókstaflegri merkingu. Þetta var einn eftirlætisritningarstaða séra Friðriks Friðrikssonar og í Vatnaskógi er uppspretta í rjóðri skammt frá kapellunni þar sem er brjóstmynd af séra Friðrik og þessi ritningarstaður er grafinn í stein þar við lindina: „Þér munuðu með fögnuði vatni ausa úr lindum hjálpræðisins.“ Það var gott eftir að erli dagsins var lokið að rölta út í þennan lund, setjast við lindina í bjartri sumarnóttinni og eiga hljóða stund með almættinu. Ég á í ákveðnu persónulegu ástarsambandi við þennan texta. Mér finnst þetta dýrðlegur vonarboðskapur.

Voveiflegur atburður

Í síðustu viku varð sá sorglegi atburður að hælisleitandi, sem gripið hafði til þess örþrifaráðs að hella yfir sig bensíni og kveikja í sér lést af sárum sínum. Hann var á þrítugsaldri og frá Makedóníu. Það er alvarlegt mál að saka einhvern um að hafa mannslíf á samviskunni og það vil ég forðast. Sá sem tekur líf sitt ber einn ábyrgð á þeim verknaði. En aðstæður þessa ógæfusama ungmennis voru á ábyrgð íslensks samfélags. Þeim sem til þekkja ber saman um að hann hafi sýnt af sér einkenni alvarlegs þunglyndis, örvæntingar og vonleysis um alllanga hríð þannig að í raun hafi verið fyrirsjáanlegt að þetta gæti ekki endað öðruvísi en voðalega ef ekki væri gripið í taumana. Enda fór það þannig. Ekki var gripið í taumana, jafnvel þótt vinir hans hafi farið þess á leit við yfirvöld að það yrði gert. Á endanum varð örvænting hans algjör og hann stytti sér aldur með þessum hroðalega hætti í kjölfar þess að honum var synjað um landvistarleyfi.

Ég ætla ekki að fullyrða hér að hann hefði átt að fá landvistarleyfi. Ég veit ekkert um það. En ég ætla að fullyrða að hann hefði átt að fá þá aðstoð sem hann þurfti til að ráða fram úr sálarangist sinni. Við berum ábyrgð á því að svo var ekki.

Einni viku eftir að þetta átti sér stað er það embættisskylda mín að tala við ykkur hér um lindir hjálpræðisins. Ef ég stæði ekki hér og talaði heldur sæti á kirkjubekknum og hlustaði myndi ég vilja fá að vita hvar þessar lindir hjálpræðisins voru fyrir þennan unga mann. Hverjir jusu með fögnuði úr þeim fyrir hann? Hvernig get ég staðið hér og sagt „þið munuð með fögnuði vatni ausa úr lindum hjálpræðisins“ í samfélagi þar sem aðgangssstýringin að þessum lindum er með þeim hætti að sumir fuðra upp af hreinni örvæntingu án þess að nokkur ausi svo miklu sem einum dropa úr þessum lindum þeim til hjálpræðis?

Ég get það ekki.

Og mér sárnar það.

Hvellandi bjalla

Mér sárnar að þessi fallegi texti sem stendur hjarta mínu svo nærri láti í eyrum eins og hljómandi málmur eða hvellandi bjalla þegar hann er settur í samhengi við líðandi stund.

Lexía dagsins í dag er hvorki hljómandi málmur né hvellandi bjalla. Hún er full af kærleika.

Ég hef séð sáran þorsta slökktan í lindum hjálpræðisins.

Ég sjálfur tel mig hafa fundið svölun í þeim.

En manni getur sárnað.

Mér sárnar að heyra stjórnmálamenn tala um að Íslendingar hafi aldrei haft það betra á sama tíma og á þriðja þúsund manns þurfa aðstoð yfir jólin og 860 fjölskyldur hafa sótt um mataraðstoð hjá Fjölskylduhjálp Íslands. Í þessum fjölskyldum eru mörghundruð börn.

Ef ég væri fjármálaráðherra með bókhald ríkisins fyrir framan mig myndi þetta eflaust horfa svona við mér, ég efa það ekki. En ég er ekki fjármálaráðherra. Ég er sóknarprestur og fyrir framan mig er ekki ríkisbókhald í blússandi plúsi heldur lifandi fólk sem er að biðja um hjálp til að geta haldið jól.

Það hryggir mig að hér á landi skuli fólk búa við þannig aðstæður að því vöknar um augu af þakklæti við að þiggja hamborgarhrygg og gosdrykki að gjöf því það þýðir að þau geta gert sér dagamun í mat og drykk á fæðingarhátíð frelsarans. Mér sárnar að þannig sé búið að öryrkjum í þessu landi, þar sem stjórnmálamenn tilkynna okkur að það sé „fullt af peningum þarna úti“, að það að fá Bónuskort með nokkur þúsund króna innistæðu að gjöf frá kirkjunni – frá ykkur og samskotum ykkar hér í kirkjunni – skuli gera gæfumuninn fyrir hátíðirnar hjá þeim á sama tíma og ekki er hægt að veita meira fjármagni í málaflokkinn af því að skattar eru ofbeldi, en ekki það hvernig búið er að þeim verst settu hér í landi allsnægtanna.

Það að stór hópur Íslendinga skuli vera háður matargjöfum er ofbeldi. Það hvernig við tökum á móti fólki, sem hingað kemur um langan veg í þeim tilgangi einum að skapa sér og fjölskyldum sínum betra líf og verða nýtir borgarar, er ofbeldi. Að standa aðgerðarlaus álengdar og horfa á einstakling fyllast hægt og hægt af svo mikilli örvæntingu að öllum má vera ljóst að það getur ekki endað öðruvísi en með ósköpum, er ofbeldi. Skeytingarleysið og sinnuleysið er hreint og klárt ofbeldi.

Sælla er að gefa en þiggja

Svo sanngirni sé gætt þá kemur fólk ekki bara hingað í kirkjuna á aðventunni til að biðja um hjálp. Hingað kemur líka fólk til að bjóða hjálp og biður kirkjuna um að hafa milligöngu um að koma henni þangað sem hennar er þörf. Og það gerum við með fögnuði. Það er með fögnuði sem við hjálpum hinum hjálpar þurfi, við afhendum Bónuskort og hamborgarhryggi með fögnuði. Við tökum við þakklæti þeirra sem þiggja með fögnuði og skilum því þangað sem það á heima með fögnuði.

En svo ég sé fullkomlega hreinskilinn og tali bara hreint út fyrir sjálfan mig: Ég geri það líka með sorg í hjarta.

Í huga mér hljóma nefnilega orð brasílíska erkibiskupsins Helders Camara sem sagði:

„Þegar ég gef hinum fátæku brauð er ég kallaður dýrlingur. Þegar ég spyr af hverju þeir fátæku eigi ekki fyrir brauði er ég kallaður kommúnisti.“

Auðvitað er gefandi að þjóna kirkju sem er í hlutverki dýrlingsins. En ég veit ósköp vel að sjálfur er ég enginn dýrlingur. Það þarf ekkert að minna mig á það.

Þess vegna langar mig miklu frekar að tilheyra kirkju sem er – svo ég haldi mig við skilgreiningar föður Helders Camara – í hlutverki kommúnistans og spyr: „Af hverju er þetta svona?“

Hlutverk kommúnistans

Af hverju er fólk á meðal okkar sem er ekki sinnt betur en svo að það styttir sér aldur með hroðalegum hætti án þess að fá nokkurn tímann þá aðstoð sem er himinhrópandi augljóst að það er í sárri þörf fyrir? Af hverju er það hlutverk kirkjunnar að skipuleggja sætaferðir fyrir öryrkja að þiggja ölmusu? Af hverju þarf fullfrískt fólk sem er í fullri vinnu að leita til kirkjunnar eftir fjárhagsaðstoð af því að það á ekkert afgangs til að geta haldið jól?

Og síðast en kannski ekki síst: Hvernig voga ráðamenn sér að halda því fram að þjóð hafi aldrei haft það betra þar sem þetta er daglegur raunveruleiki þúsunda og fráleitt sé rétta hag þeirra með hærri sköttum á tekjur sem eru hærri tvær og hálf milljón á mánuði eða leggja frekari gjöld á fyrirtæki sem ár hvert skila eigendum sínum milljarða arðgreiðslum?

Við erum kirkjan, við öll – allir sem henni tilheyra. Hvernig væri að við spyrðum þessara spurninga? Hvernig væri að við hættum að klappa okkur sjálfum á bakið fyrir það hvað við erum góð hver jól að setja plástur á þetta opna samfélagssár og brettum í staðinn upp ermar og saumuðum það saman – lokuðum því?

Þá værum við í raun og sann að ausa vatni úr lindum hjálpræðsins. Og það myndi ég að minnsta kosti gera með sönnum fögnuði og enga sorg í hjarta.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Read Full Post »

ten-virginsGuðspjall: Enn sagði Jesús: „Þá er líkt um himnaríki og tíu meyjar sem fóru til móts við brúðgumann með lampa sína. Fimm þeirra voru fávísar en fimm hyggnar. Þær fávísu tóku lampa sína en höfðu ekki olíu með sér en hinar hyggnu tóku olíu með á könnum ásamt lömpum sínum. Nú dvaldist brúðgumanum og urðu þær allar syfjaðar og sofnuðu. Um miðnætti kvað við hróp: Brúðguminn kemur, farið til móts við hann. Þá vöknuðu meyjarnar allar og tóku til lampa sína. En þær fávísu sögðu við þær hyggnu: Gefið oss af olíu yðar, það er að slokkna á lömpum vorum. Þær hyggnu svöruðu: Nei, hún nægir aldrei handa öllum. Farið heldur til kaupmanna og kaupið handa yður. Meðan þær voru að kaupa kom brúðguminn og þær sem viðbúnar voru gengu með honum inn til brúðkaupsins og dyrum var lokað. Seinna komu hinar meyjarnar og sögðu: Herra, herra, ljúk upp fyrir oss. En hann svaraði: Sannlega segi ég yður, ég þekki yður ekki. Vakið því, þér vitið ekki daginn né stundina. (Matt 25.1-13)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Síðastliðinn þriðjudag settist ég við tölvuna og athugaði hver væri guðspjallstexti dagsins í dag. Í ljós kom að hann var dæmisagan um meyjarnar tíu. Textinn talaði ekkert sérstaklega til mín þá. Þetta er nokkuð klassísk eskatólógísk dæmisaga. Þá á ég við að viðfangsefnið er dómurinn og hinir hinstu dagar. Boðskapurinn er sá að maður á alltaf að vera viðbúinn, í raun lifa hvern dag eins og hann væri manns síðasti því enginn veit sitt skapadægur.

Marteinn Lúter á einhvern tímann að hafa verið spurður hvað hann myndi gera ef hann vissi að hann myndi deyja á morgun. Hann á að hafa svarað: „Ef ég hafði hugsað mér að planta fíkjutré myndi ég planta fíkjutré.“ Og auðvitað er þetta málið. Ef þú þarft að fara út um allan bæ til að ganga frá lausum endum, sættast við þennan eða hinn eða gera upp einhver mál … þá hefurðu ekki hagað lífi þínu skynsamlega.

Ég velti því aðeins fyrir mér hvernig ég gæti talað um þetta efni þannig að það hefði einhverja vísun í stað og stund, að það talaði inn í aðstæður okkar í dag. Hvaða erindi eiga dapurlög örlög þessara fimm fávísu meyja við okkur hér og nú?

Ég gafst upp á að finna á því flöt, treysti því að mér myndi leggjast eitthvað til og fór að sofa.

Svo kom miðvikudagsmorgunn.

Fréttin sem skók heimsbyggðina

Óhætt er að segja að miðvikudagsmorguninn hafi fært fréttir sem skóku heimsbyggðina. Maður sem virtist  fyrst og fremst byggja kosningabaráttu sína á útlendingaandúð og naut opinbers stuðnings Ku Klux Klan, maður sem hvatti til ofbeldis og lofaði því að næði hann kjöri myndi mannréttindabrotum Bandaríkjastjórnar fjölga til muna, maður sem telur hlýnun jarðar af mannavöldum vera samsæri Kínverja gegn Bandaríkjunum og hefur heitið að stórauka brennslu og vinnslu jarðefnaeldsneytis og draga Bandaríkjamenn út úr Parísarsamkomulaginu … verður næsti leiðtogi stærsta hernaðar- og kjarnorkuveldis mannkynssögunnar.

Og allt í einu urðu fávísu meyjarnar fimm að samtímamönnum mínum. Konan sem fór út með lampann sinn í Palestínu fyrir tvöþúsund árum en hafði ekki rænu á að taka með olíu á hann gengur aftur í kjósandanum í Flórida sem finnst mikilvægara að losna við múslimina og mexíkanana úr hverfinu sínu heldur en að gera eitthvað til að koma í veg fyrir að hverfið sökkvi í sæ.

Mig langar ekki til að falla í þá gryfju sem skopmyndateiknarinn Halldór Baldursson lýsti svo stórkostlega í teikningu nú í vikunni þar sem tveir hipsterar sitja á kaffihúsi og annar segir við hinn:

„Við upplýsta og gáfaða fólkið þurfum að fara í djúpa sjálfsskoðun til að greina af hverju allt ótrúlega heimska og ómenntaða fólkið er með svona fávitalegar skoðanir.“

En ég tel alveg ljóst að stærsta frétt vikunnar sé ekki góð og að það sé skylda okkar að horfast í augu við það.

Heimskan og hatrið

Ég held að fólk sé ekki illt í eðli sínu. Kjósandinn í Florida er ekki vond manneskja. En það er hægt að ala á ótta og tortryggni þannig að venjulegt fólk verður fært um svívirðilegustu grimmdarverk. Um það geymir sagan sorglega mörg dæmi.

Meyjarnar fimm voru fávísar. Þær treystu því að þær þyrftu ekki að hugsa, ekki að hugsa fyrir hlutunum, að séð yrði fyrir þeim með þeim afleiðingum að það slökknaði á ljósinu þeirra og þær urðu óupplýstar. Táknmálið er augljóst.

Það er voðalega þægilegt að þurfa ekki að hugsa. Það er ákveðinn léttir í því að geta bara pakkað sjálfstæðri hugsun ofan í kassa og fylgt einhverri stefnu, einhverjum foringja, og fundið tilgang í slagorðum og upphrópunum.

Svona umgangast sumir meira að segja kristindóminn. Samt varar Jesús okkur við þannig þankagangi. Í einni af þekktari ræðum sínum segir hann:

„Þér eruð salt jarðar. Ef saltið dofnar með hverju á að selta það? Það er þá til einskis nýtt, menn fleygja því og troða undir fótum.“ (Matt 5.13)

Það er engin tilviljun að gríska sögnin „moronizomai“, sem hér merkir „að dofna“ hafði líka aðra merkingu í grísku þess tíma: „að forheimskast“. Sú merking lifir enn í nafnorði sem myndað er af sama stofni: Moron. Hálfviti. Jesús segir við okkur: „Ef þið forheimskist verðið þið fótum troðin.“

Kannski er það einmitt þessi mannlegi veikleiki, sem við getum kallað hugsunarleysi, andlega leti, en líka einfaldlega heimsku, sem er mesta ógnin sem við stöndum frammi fyrir núna.

Heimskan hættulegri en illskan

 „Heimskan er háskalegri óvinur hins góða heldur en illskan,“

skrifaði þýski guðfræðingurinn Dietrich Bonhoeffer í bréfi um áramótin 1942 – 1943. Hann var þá í fangelsi en hann hafði verið handtekinn fyrir andspyrnu við ógnarstjórn nasista og fyrir að gagnrýna opinberlega útrýmingarherferð þeirra á hendur gyðingum. Bonhoeffer var tekinn af lífi af nasistum árið 1945, innan við mánuði áður en Þjóðverjar gáfust upp.

En í bréfinu heldur hann áfram og útskýrir þessa fullyrðingu sína:

„Hinu illa má mótmæla,“ segir hann. „Það verður auðveldlega afhjúpað, ef í hart fer er hægt að stemma stigu við því með valdi, hið illa felur alltaf í sér sjálfseyðileggingu með því að það skilur ávallt eftir sig vanlíðan meðal fólks. Gegn heimskunni erum við varnarlaus. Gegn henni duga hvorki mótmæli né vald; ástæður skipta engu máli; staðreyndum, sem eru andstæðar eigin fordómum, þarf einfaldlega ekki að trúa – í slíkum tilvikum verður hinn heimski meira að segja gagnrýninn.“

Síðar í bréfinu segir hann:

„Hinn heimski er oft þrjóskur, en það leynir samt ekki ósjálfstæði hans. Þvert á móti finnur maður það í samtali við hann að maður er ekki að tala við hann sjálfan, við hann persónulega, heldur við slagorð, yfirlýsingar o.s.frv. sem hafa náð valdi yfir honum. Honum er ekki sjálfrátt, hann er blindaður, í reynd hefur hann verið misnotaður, honum hefur verið misþyrmt. Þegar hinn heimski hefur þannig verið gerður að viljalausu verkfæri er hann einnig fær um að vinna illvirki og jafnframt ófær um að skynja hið illa.“

Bonhoeffer skrifaði á þýsku, texti hans er hér í þýðingu dr. Gunnars Kristjánssonar.

Ótti og hugrekki

Við þessi orð Bonhoefers er litlu hægt að bæta.

Mig langar þó að segja – ef einhverjum líður eins og ég sé hér að ala á ótta … við ótta og heimsku – að það er ekki það sem fyrir mér vakir. Mig langar til að ala á hugrekki. Fyrir mér er hugrekki ekki í því fólgið að þekkja ekki ótta. Sá sem ekki þekkir ótta hefur ósköp lítil not fyrir hugrekki. Við þurfum hugrekkið einmitt til að sigrast á óttanum.

Verum hugrökk því hrætt fólk gerir ljóta hluti. Hugrakkt fólk breytir heiminum.

Verum ekki heldur svo barnaleg að afgreiða þá, sem orðið hafa heimskunni og óttanum að bráð, sem vont fólk. Sýnum þeim það kristilega viðmót sem Bonhoeffer gerir svo vel grein fyrir í bréfi sínu; að skilja að þau eru fórnarlömb blekkinga og siðferðilegrar misnotkunar. Þeim er ekki sjálfrátt, þau hafa verið gerð að viljalausum verkfærum ótta síns.

Og umfram allt: Verum ekki fávís. Verum hyggin. Verum eins og meyjarnar sem höfðu vit á því að taka með sér olíu á lampana sína þannig að við getum verið ljós í myrkri heimsku og haturs.

Fáir eru þeirrar skoðunar að atburðir vikunnar boði betri tíma. Margir þeldökkir og islamskir Bandaríkjamenn hafa beinlínis lýst því yfir að úrslit forsetakosninganna geri þá skelfingu lostna enda er hatursglæpum þegar tekið að fjölga í Bandaríkjunum og búast má við því að sú þróun haldi áfram; að heimskunni finnist hún hafa öðlast tilverurétt og lögmætingu. Við megum búast við því að fá mörg tilefni til að finna fyrir ótta og óhug á næstunni.

En það þýðir líka að við fáum mörg tækifæri til að sýna hugrekki. Mörg tækifæri til að sigrast á ótta og hatri og láta kærleika og umburðarlyndi í staðinn ráða för okkar.

Og munum ef öll sund virðast lokuð, ef okkur líður eins og vitfirringin hafi tekið völdin, að illskan og heimskan ráði öllu og kærleikurinn hafi verið negldur á kross … að ef það er eitthvað sem við kristnir menn megum aldrei gefast upp á að trúa þá er það að kærleikurinn verður ekki krossfestur.

Hann rís upp aftur.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem er í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt við messu í Laugarneskirkju 13. 11. 2016

Read Full Post »

woman-issue-of-blood-164042_186x186Guðspjall: Meðan Jesús mælti þetta við þá kom forstöðumaður einn, laut honum og sagði: “Dóttir mín var að skilja við, kom og legg hönd þína yfir hana, þá mun hún lifna.” Jesús stóð upp og fór með honum og lærisveinar hans. Kona, sem hafði haft blóðlát í tólf ár, kom þá að baki Jesú og snart fald klæða hans. Hún hugsaði með sér: “Ef ég fæ aðeins snert klæði hans mun ég heil verða.” Jesús sneri sér við og er hann sá hana sagði hann: “Vertu hughraust, dóttir, trú þín hefur bjargað þér.” Og konan varð heil frá þeirri stundu. Þegar Jesús kom að húsi forstöðumannsins og sá pípuleikara og fólkið í uppnámi sagði hann: “Farið burt! Stúlkan er ekki dáin, hún sefur.” En þeir hlógu að honum. Þegar fólkið hafði verið látið fara gekk hann inn og tók hönd hennar og reis þá stúlkan upp. Og þessi tíðindi bárust um allt héraðið. (Matt 9.18-26)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Skiptir máli hverju maður trúir?

Kannski ekki.

Kannski má það einu gilda hverju maður trúir, svo framarlega sem …

Og þar stendur einmitt hnífurinn í kúnni.

Þegar maður getur ekki haldið áfram með setninguna „Kannski má það einu gilda hverju maður trúir“ án þess að á eftir komi „svo framarlega sem“ eða „að því tilskyldu“ þá skiptir svo sannarlega máli hverju maður trúir.

Bölvun sorgarinnar

Mér er ætíð minnisstæð saga sem trúboði nokkur sagði mér fyrir mörgum árum, en hann hafði starfað í Afríku. Trú fólksins sem hann starfaði með held ég að uppfylli þau skilyrði að geta kallast frumstæð. Fólkið trúið á anda forfeðranna og einkum og sér í lagi bölvun þeirra. Ef einhver varð fyrir óláni var það af því að bölvun hvíldi á honum og best var að halda sig fjarri honum á meðan bölvunin loddi enn við hann. Þetta var auðvitað erfitt í landi þar sem fátækt var mikil, heilbrigðisþjónusta bágborin ef einhver og ungbarnadauði landlægur.

Sagan var um fátækan bónda sem misst hafði tvö börn. Hann hafði tekið kristna trú. Illu heilli missti hann þriðja barnið eftir að hann var orðinn hluti af hinu kristna samfélagi. Þá varð sú breyting á að í stað þess að allir forðuðust hann á meðan hann syrgði litla barnið sitt var hann umvafinn hlýju og kærleika. Fólk kom til hans og færði honum blóm og mat og faðmaði hann og grét með honum í stað þess að forðast hann eins og áður.

Nú er rétt að fram komi að minnstur hluti þess starfs sem trúboðar sinna í dag er falið í beinu trúboði, þ.e.a.s. því að kristna sem flesta. Trúboðar ganga fyrst og fremst fram í kærleika Guðs, efla heilbrigðistþjónustu, grafa vatnsbrunna og koma almennt fram af miskunn og reyna að stuðla að betra lífi fyrir fólk. Öflugasta trúboðið er verkin. Hjálparstarfið spyr ekki um trú þeirra sem þiggja hjálpina og ekki einu sinni um trú heimamannanna sem ráðnir eru til að veita hana. Í síðustu viku kom til dæmis eþíópskur múslimi hingað í Laugarneskirkju og sagði fermingarbörnum frá starfi sínu fyrir hjálparsamtök kirkjunnar við að grafa vatnsbrunna í Eþíópíu.

En sagan um manninn sem í sjálfu sér hafði ekki öðlast meiri lífsgæði – börnin hans héldu áfram að deyja – en upplifði það fyrst eftir að hann kom í kristið samfélag að vera sýnd samúð og kærleikur undir þeim kringumstæðum, hefur verið með mér æ síðan.

Það skiptir nefnilega máli hverju maður trúir.

Óhreinu konurnar

Guðspjall dagsins segir frá tveimur óhreinum einstaklingum. Einstaklingum sem bölvun hvíldi á, einstaklingum sem blátt bann lá við því að snerta. Tveim konum.

Önnur hafði haft blóðlát í tólf ár.

Í Ísrael til forna hvíldi bölvun á blóði. Þannig giltu strangar reglur um það hvernig umgangast átti konu á meðan hún hafði á klæðum. Hana mátti ekki snerta og hún mátti ekki vinna nein húsverk. Kannski var þetta fyrsta kvennafríið; konur fengu frið fyrir ástleitni eiginmanna sinna og undanþágu frá skyldustörfum við heimilishald einmitt þegar þær þurftu kannski mest á því að halda. En feðraveldið gat auðvitað ekki réttlætt það með öðrum hætti en þeim að konurnar væru óhreinar.

Þessi kona hafði verið óhrein í tólf ár.

Hana hafði enginn mátt snerta allan þann tíma.

Tólf ár eru langur tími. Að vera útskúfaður svona lengi setur mark sitt á þann sem fyrir því verður. Við þráum öll að vera samþykkt, ekki umborin heldur samþykkt. Viðurkennd. Okkur er nauðsynlegt að eiga samfélag, vera hluti af samfélagi. Vera snert og snerta aðra. Sá sem fer á mis við það fer á mis við stóran hluta þess sem gerir lífið þess virði að vera til.

Hin konan í sögunni, tólf ára stúlka, var látin.

Lík voru líka talin óhrein. Þau mátti ekki snerta.

Þessi saga er um tvær óhreinar konur sem ekki mátti snerta.

Og Jesús snerti þær báðar.

Að koma við

Af hverju erum við að rifja þetta upp næstum því tvöþúsund árum síðar?

Jú, það er til að minna okkur á að ef við erum lærisveinar Jesú Krists þá snertum við hvert annað.

Þetta snýst um að koma við. Við komum hvert við annað og við komum hvert öðru við.

Þetta getur verið erfitt.

Sumt fólk er erfitt að umgangast. Það er flókið. Við kunnum það ekki og okkur finnst það óþægilegt. Og þá er freistandi að forðast það.

Það gerir kröfur til okkar að umgangast fólk sem er lamað af sorg, svo dæmi sé tekið. Sorg þeirra snertir okkur og það er ekki þægileg snerting. Kannski erum við hrædd um að segja eitthvað vitlaust, að kunna okkur ekki … við erum ekki heima í því hvað er við hæfi. Kannski finnst okkur bara óþægilegt að vera þar sem svona mikil vanlíðan er í kringum okkur.

Þá er auðvitað miklu þægilegra að sleppa því bara að umgangast sorgmædda – eins og þau séu óhrein. Að leggja lykkju á leið sína framhjá sorgarhúsi – eins og á því hvíli bölvun.

Það er lausn heigulsins. Þess sem þorir ekki að horfast í augu við lífið á lífsins forsendum.

„Ég kann ekkert að umgangast X“, segir hann og í stað X getum við sett fatlaða, þroskahefta, fórnarlömb kynferðisofbeldis eða hvers sem er annars, flóttafólk, fólk með annan litarhátt, fólk með aðra kynhneigð, jafnvel bara konur eða börn – hvaðeina sem notað hefur verið til að jaðarsetja fólk og útskúfa.

Heigullinn sér ekki manneskjuna. Hann sér bara sjúkdóminn, fötlunina, litarháttinn, kynhneigðina, ofbeldið … eða hvað sem það er sem gerir það að verkum að það er í hans huga pínulítið flóknara að umgangast viðkomandi heldur en þá sem endurspegla hann sjálfan að flestu eða öllu leyti.

Þú ert þú

Jesús sér þig.

Fyrir honum ert þú þú. Þú ert ekki kynhneigðin þín eða kynferðið þitt og þú ert ekki heldur ofbeldið sem þú varðst fyrir eða ógæfan sem henti þig. Þú ert ekki sjúkdómurinn þinn eða fötlunin þín. Þú ert ekki alkóhólisminn þinn og allt það ljóta og aumkvunarverða sem hann lét þig gera til að viðhalda sjálfum sér. Þú ert ekki meðvirknin þín og allt það brjóstumkennanlega sem hún neyddi þig til að láta bjóða þér. Þú ert hvorki glæpurinn sem þú framdir né glæpurinn sem framinn var á þér.

Þú ert þú.

Konan í guðspjallinu hélt að Jesús sæi hana ekki. Hún hélt að hún gæti stolið blessun hans og orðið heil án þess að hann þyrfti að verða þess var. Hún hafði slíka trú á honum að ef hún aðeins fengi snert klæði hans var hún sannfærð um að hún fengi bót meina sinna. Hún var svo sannfærð um að hún væri óhrein og skítug að henni datt ekki í hug að hann myndi virða hana viðlits. Allra síst þegar hann var í svona virðulegum félagsskap. Í frásögnum Markúsar og Lúkasar af þessum atburði er forstöðumaðurinn nafngreindur sem Jaírus. Hann var fínn maður og hátt settur, forstöðumaður samkundunnar, maður af því tagi sem virti lögmálið og hefði aldrei komið til hugar að eiga samfélag við óhreina konu. Frelsarinn var á leiðinni í fínt hús að sinna brýnu verkefni. Hví hefði hann átt að staldra við á leið sinni að sjúkrabeði dóttur fyrirmennis til að sinna hraki eins og henni?

En Jesús sá hana. Og hann sagði ekki við hana: „Þín útsmogna ráðagerð hefur bjargað þér.“ Og hann sagði ekki heldur við hana: „Hinn guðdómlegi máttur í faldi klæða minna hefur bjargað þér.“ Nei, hann sagði: „Trú þín hefur bjargað þér.“

Og hann kallaði hana „dóttur“. Því rétt eins og látna dóttirin í fína húsinu var þessi þjakaða og forsmáða kona líka dóttir.

Þannig sá Jesús hana.

Og þannig sér Jesús þig líka.

Þegar þú horfir í spegil og þér líkar ekki við manneskjuna sem þú sérð … þegar þér finnst þú hve óhreinastur eða óhreinust … þegar þér finnst þú hve ósnertanlegastur eða ósnertanlegust … þá sér Jesús þig.

Og hann snertir þig.

Og ef þú trúir því getur trú þín gert þig heilan.

Það skiptir nefnilega máli hverju maður trúir.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 6. nóvember 2016

Read Full Post »

Older Posts »