Feeds:
Færslur
Athugasemdir

Archive for the ‘Trúmál’ Category

tungutalPistill: Þá er upp var runninn hvítasunnudagur voru allir saman komnir á einum stað. Varð þá skyndilega gnýr af himni, eins og óveður væri að skella á, og fyllti allt húsið þar sem þeir voru. Þeim birtust tungur, eins og af eldi væru, er kvísluðust og settust á hvert og eitt þeirra. Allir fylltust heilögum anda og tóku að tala öðrum tungum, eins og andinn gaf þeim að mæla. Í Jerúsalem dvöldust Gyðingar, guðræknir menn, frá öllum löndum undir himninum. Er þetta hljóð heyrðist kom allur hópurinn saman. Þeim brá mjög við því að hver og einn heyrði þá mæla á sína tungu. Menn voru frá sér af undrun og sögðu: „Eru þetta ekki allt Galíleumenn sem hér eru að tala? Hvernig má það vera að við, hvert og eitt, heyrum þá tala okkar eigið móðurmál? Við erum Partar, Medar og Elamítar, við erum frá Mesópótamíu, Júdeu, Kappadókíu, Pontus og Asíu, frá Frýgíu og Pamfýlíu, Egyptalandi og Líbýubyggðum við Kýrene og við sem hingað erum flutt frá Róm. Hér eru bæði Gyðingar og þeir sem tekið hafa trú Gyðinga, Kríteyingar og Arabar. Við heyrum þá tala á tungum okkar um stórmerki Guðs.“ (Post 2.1-11)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Pistill dagsins í dag segir frá kraftaverki. Kraftaverki sem margir telja endurtaka sig aftur og aftur við kristnar trúarathafnir enn þann dag í dag: Tungutali.

Og nú er ég að tala um viðkvæmt mál sem skiptar skoðanir eru á.

Tungutal nú

Til eru söfnuðir sem líta á tungutal sem svo mikið grundvallaratriði að í raun sé ekki hægt að tala um að heilagur andi sé meðal annarra en þeirra sem fara í annarlegt ástand við tilbeiðsluna þannig að upp úr þeim velli merkingarlausar málhljóðarunur í belg og biðu. Menn í trúarmóki tala tungum. Svo einfalt er það.

Tungutal við trúarathafnir hefur verið rannsakað með vísindalegum hætti. Auðvitað ekki allt, fyrr mætti nú vera. En viðamiklar rannsóknir á upptökum af því sem fólk segir í þessu ástandi í hinum ýmsu söfnuðum hafa leitt í ljós að það er bull; merkingarlaust babl.

En þá er eðlilegt að spyrja: Til hvers?

Hvað er unnið með því? Hvaða gagn er Guðsríkinu gert með því? Hvernig miðar það að því að skila okkur til fyrirheitna landsins þar sem friður og jöfnuður ríkir?

Ég ætla ekki að fullyrða að við slíkar athafnir sé heilagur andi víðs fjarri. Um það get ég ekkert sagt. Ég leyfi mér hins vegar að halda því fram að slíkir atburðir út af fyrir sig flokkist ekki undir neins konar kraftaverk. Við vitum að sefjunarmáttur mannshugans er gríðarlegur og tungutal við trúarathafnir á sér sennilega frekar félagssálfræðilegar skýringar en guðdómlegar.

Að skilja söguna

Kraftaverk eru nefnilega alltaf kærleiksverk. Þau snúast aldrei um þann sem þau framkvæmir. Jesús mettar hungraða, læknar sjúka, líknar sorgmæddum. Babl í trúarmóki sem enginn skilur gerir ekkert af þessu.

Enda er sagan af undrinu á hvítasunnudag í öðrum kafla Postulasögunnar ekki af mönnum sem féllu í mók og böbluðu eitthvað bull. Hún er um menn sem raunverulega sögðu eitthvað á tungumálum sem þeir töluðu ekki sjálfir en þeir sem það gerðu skildu. Arameískumælandi Galíleumenn töluðu þannig að Partar, Medar, Elamítar, Mesapótamíumenn, Júdeumenn, Kappadókar, fólk frá Pontus-héraði við sunnanvert Svartahaf, fólk annars staðar frá þessu landsvæði sem í dag er kallað Litla-Asía en er bara kallað Asía í Nýja testamentinu, Frýgíumenn, Egyptar, Líbýumenn, Rómverjar, Kríteyingar og Arabar skildu það sem sagt var.

Um það er sagan. Um það að vera skilinn.

Tungutal þar sem enginn viðstaddra skilur orð af því sem sagt er á ekkert skylt við það sem þessi frásögn greinir frá.

Og kannski er það hið eilífa krafataverk: Að vera skilinn. Að ég skuli geta staðið hér og kreist loft upp úr mér og notað barkann, tunguna, varir og munn til að móta þannig bylgjur sem, þegar þær lenda á eyrum ykkar, geta teiknað myndir fyrir augum ykkar, plantað hugmyndum í hugskot ykkar, miðlað þekkingu, innsæi, lífsviðhorfum … vakið með ykkur sorg, gleði, fögnuð … eða reiði. Og ég get miðlað ykkur af líðan minni, reynslu minni, sögu minni, sorgum mínum og gleði … og reiði. Einhverju sem er mikilvægara fyrir persónulega sálarheill mína að aðrir skilji heldur en guðfræðilegar útleggingar mínar á orðum heilagrar ritningar, svo dæmi sé tekið.

Hvað er þetta annað en hugsanaflutningur sem jafnast á við trylltustu vísindaóra?

Enn stórkostlegra kraftaverk er kannski að fyrir tæpum tvöþúsundum árum skyldi óþekktur einstaklingur teikna nokkur strik með bleki unnu fyrst og fremst úr sóti og jurtaolíu á papýrusörk og skrásetja þannig frásögnina sem hér var lesin áðan … á öðru tungumáli í öðrum heimshluta á öðru tímaskeiði mannkynssögunnar … og við skildum hana.

Hún er ekki um að falla í trans og babla.

Hún er um það að skiljast.

Þrívíð frásögn

Kraftaverkafrásagnir hafa alltaf þrjár víddir. Sú bókstaflega er augljósust: Menn tala tungumál sem þeir kunna ekki en þeir sem það gera skilja þá. Það á ekki að vera hægt. Af því leiðir að þetta verður að kalla kraftaverk. Punktur.

Næsta vídd er hin táknræna. Þar skulum við staldra við og spyrja: Hvar er kærleiksverkið í þessu kraftaverki? Hér er ekki greint frá því að nokkur maður hafi mettast eða læknast eða huggast. Aðeins að þessi allra þjóða kvikindi sem þarna voru saman komin til að fagna Hvítasunnuni, gyðinglegri hveitiuppskeruhátíð, Shavóþ, sem á þessum tíma var orðin tileinkuð þeim atburði þegar Móses tók við lögmálinu á Sínaífjalli og markar þannig eiginlega upphaf gyðingdómsins … eins konar afmæli gyðingdómsins … hafi heyrt þessa Galíleumenn tala á sínum eigin tungum – um stórmerki Guðs.

Hvað þeir sögðu nákvæmlega fylgir ekki sögunni. Enda er hún ekki um það hvað þeir sögðu. Hún er um að það að fá að heyra um stórmerki Guðs á sínu eigin móðurmáli sé dýrmætt … lífsbætandi. Þannig er Guð kominn nær þér, hann er kominn til þín. Þú þarft ekki að hafa vald á einhverju helgimáli eða framandi tungu til að tala við Guð. Hann skilur tungumálið sem þú hugsar á. Tungumálið sem þú lærðir að tjá þig á.

Hann skilur þig.

Móðurmálið mitt

Þriðja víddin er síðan hin trúarlega. Þá spyrjum við: Hvað kemur þetta mér við? Hvaða erindi á þessi saga við mig í dag?

Biblían hefur verið til á móðurmáli mínu síðan á sextándu öld og verið þýdd og endurþýdd alloft síðan þá, nú síðast fyrir aðeins ellefu árum.

En skil ég hana?

Hvað er náð? Hvað er friður? Hvað er hjálpræði?

Hvað þýðir það vera í skugga einhvers? Þýðir það ekki að einhver er að stela ljósinu frá manni? Enginn vill vera í skugganum af einhverjum öðrum. Enginn vill láta aðra varpa skugga á sig. Í Biblíunni þýðir það aftur á móti að njóta verndar einhvers fyrir steikjandi sólarhitanum sem mun meiri ógn stafar af þar sem sögusvið hennar er heldur en frosti og kulda. Þar táknar skugginn líkn forsælunnar. „Í skugga vængja þinna fagna ég,“ (Slm 63.8) segir í Davíðssálmum.

Ég nefni þetta sem dæmi, annars vegar um orð sem við notum lítið í daglegu tali og hins vegar um framandi orðanotkun. Það er nefnilega ekki nóg að skilja tungumálið. Það verður að skilja tungutakið líka. Hver hefur ekki rekist á fullkomlega óskiljanlegar setningar á íslensku sem út af fyrir sig er rétt, orð fyrir orð? Þetta er einkum algengt í ritmáli frá hinu opinbera.

Fæðing kirkjunnar

Shavóþ var eins konar afmælisdagur gyðingdómsins og hvítasunnan er afmælisdagur kirkjunnar. Stofnun hennar er miðuð við atburðinn sem frá greinir í upphafi annars kafla Postulasögunnar. Stofnun hennar er beinlínis miðuð við þann atburð þegar fólk af fjöldamörgum þjóðernum heyrði talað um stórmerki Guðs þannig að allir skildu.

Og skilaboðin til okkar eru að tala þannig að það skiljist. Að grafa ekki erindi okkar í skrúðyrðaþvælu eða helgimáli sem er framandlegt langflestum þeirra sem tala og hugsa á tungumálinu. Og þegar mikið liggur við að tala enga tæpitungu. Eða svo vísað sé í Rómverjabréfið, að tala þannig að flærðarleysi elsku okkar sé augljóst og andstyggð okkar á því sem vont er fari ekki á milli mála. (Róm 12.9)

Það er ekkert kristilegt við það að tipla á tánum í kringum málefni, sem skiptar skoðanir eru á, til að gæta þess að styggja engan. Jesús frá Nasaret var ekki negldur á kross af því að hann styggði engan, heldur af því að orð hans ógnuðu stöðu þeirra sem miskunnarlaust misbeittu valdi sínu til að kúga lýðinn í þágu eigin hagsmuna.

Og af hverju gerðu þau það?

Af því að fólkið skildi hann.

Það sem Jesús sagði ekki

Jesús sagði ekki: „Verknaðarskylda einstaklinga gagnvart öðrum aðilum skal vera í gagnkvæmu og samhangandi umönnunarsambandi við væntingar þeirra til hliðstæðrar aðhlynningarþjónustu téðra aðila við öndverðar kringumstæður.“

Þá hefði engin hætta stafað af honum.

Hann sagði: „Allt sem þið viljið að aðrir menn geri ykkur skuluð þið gera þeim.“ (Matt 7.12)

Hann sagði ekki: „Forsvarsaðilar lífsskoðanastofnana hafa í síauknum mæli þróað verkferla með þeim hætti að hinn fjárhagslegi ávinningur starfseminnar verkar tekjuaukandi fyrir umsjáraðila tilbeiðsluathafna á ársgrundvelli.“

Hann sagði: „Þið hafið gert hús föður míns að ræningjabæli.“ (Lúk 19.46)

Hann sakaði valdhafa ekki um að áhyggjuefni væri að greina mætti vaxandi tilhneigingu til þess að þess væri ekki gætt með nægilega skilvirkum og gegnsæum hætti að viðunandi og ásættanlegt samræmi væri á milli opinberra reglugerða og tilskipana um hvað teldist til saknæms athæfis almennra borgara annars vegar og hins vegar þeirra verkferla sem yfirumsjónaraðilar samfélagslegarar allsherjarreglu og styrkingar innviðanna færu eftir við úrvinnslu þeirra athafna sem væru á ábyrgð og valdsviði þeirra.

Hann gerði það ekki.

Hann kallaði þá hræsnara.

Og kirkja hans á að gera það líka.

Á afmælinu sínu minnir hún sig á að það er ekki hlutverk hennar að babla einhverja hátimbraða merkingarleysu sem ekki nokkur maður skilur. Hún á að segja frá stórmerkjum Guðs, að segja frá náðinni, hjálpræðinu og kærleikanum, flærðarleysi elsku sinnar og andstyggð sinni á því sem vont er … þannig að það skiljist.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju á hvítasunnudag, 20. 5. 2018

Read Full Post »

Guðspjall: Ég er góði hirðirinn. Góði hirðirinn leggur líf sitt í sölurnar fyrir sauðina. Sá sem er leigður og hvorki er hirðir né á sauðina, hann flýr og yfirgefur sauðina þegar hann sér úlfinn koma og úlfurinn hremmir þá og tvístrar þeim. Enda gætir hann sauðanna aðeins fyrir borgun og er ekkert annt um þá. Ég er góði hirðirinn og þekki mína og mínir þekkja mig eins og faðirinn þekkir mig og ég þekki föðurinn. Ég legg líf mitt í sölurnar fyrir sauðina. Ég á líka aðra sauði sem eru ekki úr þessu sauðabyrgi. Þá ber mér einnig að leiða, þeir munu heyra raust mína. Og það verður ein hjörð, einn hirðir. (Jóh 10.11-16)

Bernhard_Plockhorst_-_Good_ShephardNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í dag sjáum við eina þekktustu og um leið geðfelldustu myndina af Jesú Kristi. Myndina af góða hirðinum. Myndin var þekkt í trúararfi gyðinga, eins og við heyrðum af lexíunni úr Spádómsbók Esekíels, þar sem Guð líkir sér í orðum spámannsins við góðan hirði sem heldur hjörð sinni til beitar í góðu haglendi. Jesús heldur áfram með þetta myndmál, en gengur lengra. Hann bókstaflega leggur lífið í sölurnar fyrir sauði sína. Hann er ekki leigður til að gæta hjarðarinnar heldur erum við hans hjörð.

Köllun hirðisins

Almennt er talið að hirðarnir sem flýja og yfirgefa sauðina þegar hætta steðjar að, sem Jesús nefnir í þessari ræðu, tákni faríseana en kannski ekki síður falsspámennina sem vaðið höfðu uppi á landsvæðinu með ýmiss konar boðskap, en létu sig sumir hverjir hverfa þegar þeim var ekki lengur vært vegna ofsókna stjórnvalda. Jesús var ekki af því tagi. Hann gætti hjarðar sinnar uns það kostaði hann lífið.

Þannig getur Jesús verið okkur fyrirmynd um það hvað í hugrekki felst. Honum stóð til boða að láta sig hverfa og fara huldu höfði eftir að honum var ljóst hvert stefndi. Hann þekkti óttann. Í grasagarðinum áður en hann var handtekinn lá hann á bæn og bað Guð að taka frá sér kaleik þennan. (Lúk 22.42) En um leið var hann reiðubúinn til að drekka hann í botn ef til þess kæmi. Hann var ekki þræll ótta síns.

Við getum hugleitt um stund hvernig sagan hefði orðið öðruvísi ef Jesús hefði stungið af, flúið frá öllu saman til að bjarga lífi sínu. Óvíst er að Rómverjarnir hefðu haft uppi á honum. Þeir voru ekki betur að sér um útlit hans en svo að þeir þurftu að biðja Júdas að benda sér á hann. Honum hefði verið í lófa lagið að láta sig hverfa inn í fjöldann og sleppa tiltölulega óskaddaður frá ævintýrinu. Hann hefði síðar getað sagt barnabörnunum æsilegar sögur frá því þegar hann var spámaður í Jerúsalem og Rómverjarnir reyndu að góma hann og með hvaða klækjum og lymskubrögðum hann lék á þá.

Og þannig hefði hann ónýtt allt starf sitt. Allt sem hann starfaði og barðist fyrir hefði orðið einskis vert og við hefðum sennilega aldrei heyrt hans getið, ekki frekar en Þevdasar eða Júdasar frá Galíleu sem líklega voru einhverjir lukkuriddarar sem fóru mikinn áður en Jesús kom fram og við vitum aðeins að voru til vegna þess að þeir eru nefndir í ræðu Gamalíels fyrir æðstaráðinu í 5. kafla Postulasögunnar.

Við værum ekki hér ef ekki hefði verið fyrir hugrekki Jesú frá Nasaret að fylgja því, sem hann stóð fyrir, upp á krossinn.

Fyrir hvað stöndum við? Hverju erum við reiðubúin til að fórna fyrir það? Þegjum við ef við eigum á hættu að kalla yfir okkur óþægindi með því að segja það sem við vitum vera sannleikann? Ég er ekki að tala um krossfestingu, bara eitthvað eins og skítkast í athugasemdakerfum netmiðla, svívirðingar á facebook, óþægileg símtöl heim til manns frá fólki í lélegu jafnvægi. Í versta falli hættu á fjárhagstjóni eða jafnvel atvinnumissi.

Er það þess virði?

Hin sauðabyrgin

Jesús segir okkur líka í guðspjalli dagsins að hann eigi fleiri sauðabyrgi en þetta og að þar séu líka hans sauðir. Við gætum staldrað aðeins við hér og velt því fyrir okkur hvert okkar sauðabyrgi sé. Er það Laugarneskirkja og hin sauðabyrgin þá aðrar kirkjur? Er sauðabyrgið Þjóðkirkjan, jafnvel hin kristna kirkja eins og hún leggur sig og hin sauðabyrgin þeir sem ekki tilheyra henni? Er sauðabyrgið okkar kannski þessa eyja hér á mörkum hins byggilega heims?

Þekkjum við sauðina úr hinum sauðabyrgjunum frá úlfunum? Því við skulum ekkert ganga þess dulin að úlfarnir eru á meðal okkar, þeir sem það vakir fyrir að tvístra hjörðinni, spilla sannleikanum, skjóta okkur skelk í bringu. Þagga niður í okkur þegar sannleikurinn brennur á tungu okkar. Eða það sem er enn betra fyrir þá: Valda okkur svo miklum óþægindum þegar við segjum sannleikann að við þöggum niður í okkur sjálf af ótta við þá og vinnum þannig vinnuna þeirra fyrir þá: Að þagga niður í okkur.

Því þeir þurfa ekki stuðning okkar við að tvístra hjörðinni og snúa sannleikanum á hvolf. Þeim nægir þögn okkar.

Verkfæri sannleikans

Það getur verið erfitt að þekkja aðra sauði frá úlfum, einkum og sér í lagi úlfum sem eru í sauðagærum.

Til þess höfum við enga aðra aðferð en sannleikann; grundvallarsannindi kristinnar trúar. Leiðarljósið í siðferðilegri breytni sem Jesús skildi eftir handa okkur: Að elska Guð og náungann. Ekki bara náungann sem er okkur að skapi; náungann sem deilir með okkur uppruna og trúarbrögðum, stjórnmálaskoðunum og þar fram eftir götunum.

Að allt sem við viljum að aðrir menn geri okkur beri okkur að gera þeim. Ekki aðrir kristnir menn, aðrir hvítir menn, karlmenn eða kvenmenn, vinstri menn eða hægri menn. Nei, aðrir menn.

En kannski fyrst og fremst að það sem við gerum okkar minnstu bræðrum og systrum gerum við frelsara okkar. Okkar minnstu bræðrum og systrum; þeim sem veikasta stöðu hafa í samfélagi okkar, þeim sem ekki eru í neinni aðstöðu til að bera hönd fyrir höfuð sér. Þegar á þá er ráðist er það skylda kristins manns að koma þeim til varnar.

Spámaðurinn Jesaja brýnir okkur til að reka réttar munaðarleysingjans og verja mál ekkjunnar (Jes 1.17), sem er fólkið sem var í veikastri stöðu á hans dögum. Jesús segir sjálfur: „Útlendingur var ég og þér hýstuð mig.“ Og það eru einmitt útlendingar – flóttafólk og hælisleitendur – sem eru í veikastri stöðu á Íslandi í samtíma okkar.

Og ýlfrið berst okkur til eyrna um að við eigum ekki að taka við þessum landflótta heiðingjum, ekki að taka okkur miskunnsama Samverjann til eftirbreytni í siðferðilegum efnum, sem einmitt bjó um sár manns sem hann ekki deildi trúarbrögðum með og hjúkraði honum til heilsu. Og það þótt lokaorð þessarar dæmisögu Jesú séu beinlínis: „Far þú og gjör slíkt hið sama.“ (Lúk 10.37)

Aðferðafræði úlfsins

Hvernig er hægt að misskilja þetta? Hvernig er hægt að taka þetta og snúa þessu svona gjörsamlega á hvolf? Hvernig er hægt að skella svona fullkomlega skollaeyrum við sjálfu leiðarstefinu í öllu kristilegu hugarfari og breytni og telja sér samt trú um að maður sé kristin manneskja?

Alið er á tortryggni í garð þeirra sem við eigum að hlú að og hjúkra, hýsa og skýla, með því að spyrja hvað það kosti okkur. Rétt eins og ekki liggi fyrir sú borðleggjandi staðreynd að það kostar ekki krónu. Hver króna sem varið er í að veita fólki skjól og hæli á Íslandi og hjálpa því til að aðlagast íslensku samfélagi og verða hluti af því er fjárfesting í nýjum borgurum – nýjum, nýtum þjóðfélagsþegnum. Meðalflóttamaðurinn borgar þessa fjárhæð upp á örfáum árum með tekju- og neyslusköttum eftir að hann er orðinn virkur þátttakandi í íslensku samfélagi. Eftir það er hann farinn að skila hreinum hagnaði.

Þannig er flóttafólk í raun hagkvæmari borgarar en innfæddur Íslendingur sem kostaður er til manns úr sjóðum samneyslunnar fram á þrítugsaldur ef ekki lengur. Að ég tali nú ekki um ef hann ofaníkaupið kann einhverjar aðferðir til að láta samneysluna fjármagna stóran hluta af uppihaldi sínu og einkaneyslu … fram á sjötugsaldur.

Auðvitað er þetta samt ekki spurning um krónur og aura. Þetta er spurning um rétt og rangt. En jafnvel þeir sem ekki bera skynbragð á rétt og rangt heldur aðeins á krónur og aura ættu, ef þeir reikna dæmið, að komast að sömu niðurstöðu og hinir, sem einfaldlega trúa því að það sé skylda þeirra að koma kristilega fram við þá sem minnst mega sín, að skjóta skjólshúsi yfir þá sem hvergi eiga höfði að að halla, að bera hönd fyrir höfuð hinna varnarlausu, sem ekki geta gert það sjálfir, þegar að þeim er veist.

Á berangri

Við erum nefnilega ekki innilokuð í sauðabyrginu okkar, óhult og örugg. Við erum úti á akrinum og úlfarnir eru allt í kringum okkur. Þeir hættulegustu bregða yfir sig sauðagæru og blanda sér í hópinn til að geta hvíslað í eyru okkar að sauðirnir úr hinu sauðabyrginu séu úlfarnir sem okkur beri að óttast. Þetta eru þeir sem flagga kristnum gildum í málflutningi sem síðan er ekkert annað en gróf aðför að öllu sem talist getur kristilegt.

En góði hirðirinn er á meðal okkar. Hann er með okkur í orði sínu. Hann er með okkur í þeim grundvallarlífsgildum sem hann skildi eftir, sínum eilífa leiðarvísi inn í fyrirheitna landið þar sem réttlæti og friður ríkir; Guðsríkið mitt á meðal okkar.

En það krefst þess að við höfum hugrekki til að bjóða úlfunum byrginn. Að við linnum ekki andspyrnunni gegn skemmdarverkum þeirra á hinum kristna boðskap. Að við leynum ekki andúð okkar á því sem þeir hafa fram að færa. Að við ljáum ekki viðhorfum þeirra lögmæti með því að taka þau til greina sem umræðutæk.

Sumt á einfaldlega ekki að vera til umræðu.

Maður spyr ekki hvað það kosti að vera ekki illmenni. Maður spyr: „Hvað stoðar það manninn að eignast allan heiminn og glata sálu sinni?“ (Matt 16.26)

Berserksgangur lyginnar

Stundum er sagt að lygin komist hálfa leið í kringum hnöttinn áður en sannleikurinn nær að reima á sig skóna. Og víst er margt til í því. Við sjáum lygina fara mikla sigurför um heiminn um þessar mundir og vaxa fiskur um hrygg í löndum sem við höfum til þessa talið byggð siðuðum þjóðum. Þjóðernishyggja með tilheyrandi útlendingahatri og ógnum við borgaraleg réttindi, einkum hinsegin fólks og kvenna, er í örum vexti víðast hvar. Líka hér á Íslandi.

Það eru ekki bara útlenskir stjórnmálamenn sem farnir eru að tjá sig með hætti sem sent hefði kalt vatn á milli skinns og hörunds á öllu siðferðilega heilbrigðu fólki hefðu þau fallið á árunum fyrst eftir seinni heimstyrjöldina þegar heimsbyggðin var enn lömuð af hryllingi yfir voðaverkum nasista. Íslenskir stjórnmálamenn eru í auknum mæli farnir að tjá sig á þeim nótum. Þjóðernisöfgaflokkar eru við völd og sitja í ríkisstjórnum í mörgum löndum sem við eigum í nánum samskiptum við.

Ætlum við að þegja? Ætlum við að sætta okkur við þetta? Eða ætlum við að brýna raustina og hrópa sannleikann fullum hálsi upp í brimgný hatursorðræðunnar?

Hvað ef það kostar okkur vinsældir? Virðingu? Vinnuna?

Hvað erum við reiðubúin til að leggja í sölurnar?

Er kannski skynsamlegra að gefa sig óttanum á vald? Að lúta í lægra haldi fyrir múgsefjuninni og spila með?

Eða ætlum við að hafa hugrekki til að segja sannleikann og búa hann í orð sem ná í gegn um ýlfrið?

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 15. apríl 2018

Read Full Post »

Caravaggio_-_The_Incredulity_of_Saint_ThomasGuðspjall: Um kvöldið þennan fyrsta dag vikunnar voru lærisveinarnir saman og höfðu læst dyrum af ótta við Gyðinga. Þá kom Jesús, stóð mitt á meðal þeirra og sagði við þá: „Friður sé með yður!“ Þegar hann hafði þetta mælt sýndi hann þeim hendur sínar og síðu. Lærisveinarnir urðu glaðir er þeir sáu Drottin. Þá sagði Jesús aftur við þá: „Friður sé með yður. Eins og faðirinn hefur sent mig, eins sendi ég yður.“ … En einn af þeim tólf, Tómas, nefndur tvíburi, var ekki með þeim þegar Jesús kom. Hinir lærisveinarnir sögðu honum: „Við höfum séð Drottin.“ En hann svaraði: „Sjái ég ekki naglaförin í höndum hans og geti sett fingur minn í naglaförin og lagt hönd mína í síðu hans, mun ég alls ekki trúa.“ Að viku liðinni voru lærisveinar hans aftur saman inni og Tómas með þeim. Dyrnar voru læstar. Þá kemur Jesús, stendur mitt á meðal þeirra og segir: „Friður sé með yður!“ Síðan segir hann við Tómas: „Kom hingað með fingur þinn og sjá hendur mínar og kom með hönd þína og legg í síðu mína og vertu ekki vantrúaður, vertu trúaður.“ Tómas svaraði: „Drottinn minn og Guð minn!“ Jesús segir við hann: „Þú trúir af því þú hefur séð mig. Sælir eru þeir sem hafa ekki séð og trúa þó.“ (Jóh 20.19-20, 24-29)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði Föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

„Vertu ekki vantrúaður, vertu trúaður,“ segir Jesús við Tómas efasemdamann í dag og við okkur öll. Tómas hafði alls ekki viljað kaupa köttinn í sekknum, ekki trúa að Jesús væri upprisinn nema hann gæti þreifað á því sjálfur með sínum eigin höndum. Hann vildi engu trúa nema sínum eigin augum, sinni eigin reynslu.

Þetta er eðlilegt og heilbrigt. Það er gott að vilja hafa vaðið fyrir neðan sig, vilja sannreyna eitthvað áður en maður setur traust sitt á það. Það er grunnur vísindalegrar hugsunar og framfara. En það er líka nauðsynlegt að geta trúað marktækum vitnisburði, tekið við keflinu og haldið áfram. Annars þyrftum við alltaf að byrja á byrjunarreit.

Það þarf ekki hver einasti jarðvísindamaður, svo dæmi sé tekið, að byrja feril sinn á því að sannreyna það sjálfur með eigin reynslu að jörðin sé hnöttótt. Aðrir gerðu það á undan honum og ekkert hefur komið fram síðan sem hnekkir þeirri niðurstöðu. Þess vegna er gengið út frá því sem staðreynd … alveg þangað til eitthvað kemur í ljós sem gerir það að verkum að hugsanlega þarf að endurskoða það. Allir miklir vísindamenn vita að þeir standa á öxlum annarra.

Georges Lemaitre

Guðspjall dagsins í dag fjallar á vissan hátt um þennan árekstur. Árekstur trúar og skynsemi sem í seinni tíð er gjarnan settur fram sem árekstur trúar og vísinda. Að ekki sé hægt að vera trúaður og trúa samt vísindalegum kenningum sem brjóta í bága við bókstaflegan skilning á einu og öðru í Biblíunni.

Þannig var því til dæmis nýlega slegið fram að könnun hefði leitt í ljós að enginn ungur Íslendingur tryði því lengur að Guð hefði skapað heiminn. Flestir töldu hann hafa orðið til við Miklahvell. Enda var þessum tveim valkostum stillt upp sem andstæðum í könnuninni eins og annað útilokaði hitt.

lemaitreÞað hefði verið gaman að sjá hvernig vísindamaðurinn sem fyrstur setti fram kenninguna um Miklahvell árið 1927 hefði svarað þessari spurningu, belgíski presturinn faðir Georges Lemaitre. Já, það var kaþólskur prestur sem uppgötvaði Miklahvell.

Hann hefur auðvitað verið sviptur hempunni og bannfærður fyrir að vega með þessum sívirðilega hætti að kenningu kirkjunnar … eða er það ekki? Reyndar ekki. Árið 1960 hækkaði Jóhannes XXIII páfi hann í tign.

Sjálfur leit Georges Lemaitre svo á að trú og vísindi væru óskyld og sem slík alls ekki fær um að vera í mótsögn, þau fengjust við sitt hvort svið tilverunnar.

Trú og vísindi

Trúin og vísindin svara nefnilega alls ekki sömu spurningunni. Vísindin spyrja „hvernig“. Hvernig varð heimurinn til. Hvernig verður manneskja til, hvernig eldist hún, þroskast og deyr að lokum? Trúin spyr ekki að þessu. Trúin spyr „til hvers“.

Þegar árekstur verður á milli trúar og vísinda höfum við annað hvort gert þau grundvallarmistök að reyna að svara spurningunni „hvernig“ með aðferðum trúarinnar eða spurningunni „til hvers“ með aðferðum vísindanna.

Vísindin geta ekki svarað spurningunni „til hvers varð heimurinn til“. Til hvers fæðist maðurinn, eldist, þroskast og deyr loks. Og þótt svarið við þessum spuringum verði ekki fundið með vísindalegum aðferðum þýðir það ekki að svarið sé „til einskis“.

Í rauninni snýst þetta um það hvernig við viljum sjá heiminn og okkur sjálf – og við eigum val um það. Er heimurinn bara óreiða í kjölfar sprengingar, sem lýtur þó ákveðnum eðlisfræðilögumálum sem gera tilveru okkar mögulega? Er hann ekkert annað?

Erum við sjálf bara rafboð í kjöti með þann tilgang einan að koma erfðaefni okkar áfram til næstu kynslóðar og helst að búa þannig í haginn fyrir hana áður en við deyjum að hún geti komið þeim enn áfram til þeirrar þarnæstu?

Eða er einhver æðri, andlegur tilgangur með veru okkar hérna?

Efnishyggjan og réttlætiskenndin

Ef efnishyggjan ein ræður ríkjum, ef aðeins efnið er til og þú ert aðeins efni – rafboð í kjöti – hvað varðar þig þá um náunga þinn? Ef eini tilgangurinn með veru þinni á jörðinni er að koma genunum þínum áfram áður en þú hrekkur upp af … hvaða máli skiptir þá neyð náungans þig, sem á engan hátt spillir fyrir því eða hefur á það nokkur áhrif hvernig þú hefur það, hvernig þér gengur að auka kyn þitt og hvernig búið er í haginn fyrir afkvæmi þín að gera það sama?

Hvað kemur okkur stríðið í Sýrlandi við, þjóðarmorð Tyrkja á Kúrdum, hungursneyðin í Jemen?

Nú má alls ekki skilja orð mín sem svo að ég telji trúaða menn eina hafa réttlætiskennd eða hafa einkarétt á henni. Öðru nær. Ég held að sú staðreynd að langflestir, hverrar trúar sem þeir eru ef einhverrar, skuli hafa í sér inngróna réttlætiskennd og samhygð sýni að efnishyggjan er röng.

Við erum ekki sálarlausar vélar úr lífrænum efnum forritaðar til þess eins að fjölga sjálfum okkur sem mest. Ef svo væri, hvaða mögulega tilgangi gæti það þá þjónað fyrir okkur að svíða í sár náunga okkar? Það auðveldar okkur ekki að ná tilgangi okkar ef hann er ekki annar en þessi. Þvert á móti. Því fleiri ókunnugir sem deyja, þeim mun hærra hlutfall verður okkar gengamengi af tegundinni. Í raun ættum við þá að gera eins og ýmsar dýrategundir gera, þar sem karldýr drepa miskunnarlaust unga sem ekki eru undan þeim sjálfum til að kvendýrið verði fyrr frjótt aftur og þeir geti getið með þeim afkvæmi.

Við erum ekki þannig. Við erum andlegar verur. Siðferðisverur.

Langflest.

Spámannleg rödd

Réttlætiskenndin er okkur í blóð borin. Langflestum. Og kristindómurinn hamrar á réttlætiskenndinni, allt frá orðum spámanna Gamla testamentisins:

„Hættið að gera illt, lærið að gera gott, leitið réttarins, hjálpið hinum kúgaða. Rekið réttar munaðarleysingjans. Verjið mál ekkjunnar.“ (Jes 1.16b-17)

svo vitnað sé í Jesaja. Og spámaðurinn Míka segir:

„Maður, þér hefur verið sagt hvað gott er og hvers Drottinn væntir af þér: þess eins að þú gerir rétt, ástundir kærleika og þjónir Guði í hógværð.“ (Mík 6.8)

Allt til þessara þekktu orða Jesú Krists:

„Allt sem þér gerðuð einum minna minnstu bræðra það hafið þér gert mér“ (Matt 25.40)

Spámennirnir gengdu mikilvægu hlutverki í samfélaginu. Þeir sögðu þjóðinni til syndanna. Þeir gátu jafnvel sagt konunginum til syndanna þegar svo bar undir. Og kirkjan hefur alltaf litið svo á að hún hafi spámannlegu hlutverki að gegna, að henni beri að brýna sína spámannlegu raust í samfélagi manna.

Á heimsþingi alkirkjuráðsins árið 2013, sem haldið var í Suður-Kóreu, var hið spámannlega hlutverk kirkjunnar og spámannleg rödd hennar meginumræðuefnið. Spurt var hvernig kirkjur heimsins, sem margar starfa í þeim löndum sem eru stærstu vopnaframleiðendur veraldarinnar, gætu beitt sér gagnvart stjórnvöldum heimafyrir og brýnt raust sína í þágu hinna jaðarsettu í samfélaginu.

Að þjóna réttlætinu

Hvernig getur kristinn maður þjónað réttlætinu … réttlætiskennd sinni … sem á guðfræðilegu máli er kallað „spámannlegt hlutverk“ – í samfélagi þar sem kannanir sýna að gamalmenni eru vannærð vegna fátæktar og ráðamenn skýra það með „lélegu fjármálalæsi“ þeirra? Í samfélagi þar sem lífeyrisþegar leita til kirkjunnar sinnar eftir aðstoð þegar ófyrirséð en nauðsynleg tannlæknisaðstoð gerir það að verkum að ekki er í boði að borða mat síðustu vikuna í mánuðinum – á sama tíma og ráðamenn segja að þar sem íslenskir lífeyrisþegar eigi að meðaltali 40 milljónir sé þeim engin vorkunn. Á hinn kristni maður að útskýra fyrir þessum lífeyrisþegum að þessir örfáu lífeyrisþegar sem eiga einhverja milljarða lyfti meðaltalinu svo upp að þau hljóti bara að hafa það fínt? Hvaða skyldur leggur það á herðar kristnum manni að búa í samfélagi þar sem hluta þjóðarinnar er skömmtuð svo lág framfærsla að þegar búið er að greiða húsaleiguna af hinu meinta „félagslega“ húsnæði er rétt nóg eftir til hnífs og skeiðar og alls ekki gert ráð fyrir því að hægt sé að kaupa sér fáheyrðan munað eins og nýja flík … að ég tali ekki um kommóðu til að geyma hana í?

melodyHvernig bregst kristinn maður … nei, fyrirgefið … hvernig bregst siðferðislega heilbrigð manneskja, hverrar trúar sem hún er ef einhverrar, við því þegar nígerísk kona, og þriggja mánaða sonur hennar, sem fæddist hér á landi, fá ekki efnislega meðferð á umsókn sinni um alþjóðlega vernd og er gert að fara aftur til Ítalíu, þaðan sem konan flúði til að byrja með vegna slæmra aðstæðna og margar konur í hennar stöðu sjá ekki annan kost en vændi til að sjá sér farborða?

Látum við þetta okkur einhverju varða? Eða viljum við bara fá að vera í friði hér til að auka kyn okkar hvert með öðru og aðrir koma okkur ekki við?

Kemur umheimurinn okkur við?

Í holdinu …

Tómas efasemdamaður var heppinn. Hann hafði Jesú fyrir framan sig og gat sett fingur sína í naglaförin á höndum hans og lagt hönd sína í síðu hans og þannig sigrast á heilbrigðum efasemdum sínum með sinni eigin empirísku reynslu. Við erum ekki svo heppin. Frelsarinn upprisni er ekki fyrir framan okkur í holdinu. Við verðum að sigrast á efasemdum okkar með öðrum hætti.

En minnstu bræður hans og systur eru hér meðal okkar. Þau eru fyrir framan okkur … í holdinu. Og sár þeirra blasa við okkur. Við þurfum ekki að hafa orð annarra fyrir þeim. Við getum séð þau með okkar eigin augum og snert þau.

Og ef við erum með frelsarann upprisinn í hjörtum okkar … ef þau eru bústaður kærleika og samhygðar … þá gerum við allt sem í okkar valdi stendur til að búa um þessi sár og græða þau.

Og ef við höfum snefil af réttlætiskennd í hjörtum okkar þá brýnum við okkar spámannlegu raust gegn þeim sem veita minnstu bræðrum okkar og systrum þessi sár.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 8. apríl 2018.

Read Full Post »

Pistill: Verðið því eftirbreytendur Guðs svo sem elskuð börn hans. Lifið í kærleika eins og Kristur elskaði okkur og lagði sjálfan sig í sölurnar fyrir okkur svo sem fórnargjöf, Guði til þægilegs ilms. En frillulífi og óhreinleiki yfirleitt eða ágirnd á ekki einu sinni að nefnast á nafn meðal ykkar. Slíkt hæfir ekki heilögum. Ekki heldur svívirðilegt hjal eða ósæmandi spé. Þakkið miklu fremur Guði. Því að það skuluð þið vita og festa ykkur í minni að enginn frillulífismaður eða saurugur eða ágjarn – sem er sama og að dýrka hjáguði – á sér arfsvon í ríki Krists og Guðs. (Ef 5.1-5)

Guðspjall: Jesús var að reka út illan anda og var sá mállaus. Þegar illi andinn var farinn út tók málleysinginn að mæla og undraðist mannfjöldinn. En sumir þeirra sögðu: „Með fulltingi Beelsebúls, höfðingja illra anda, rekur hann út illu andana.“ En aðrir vildu freista hans og kröfðu hann um tákn af himni. En Jesús vissi hugrenningar þeirra og sagði: „Hvert það ríki, sem er sjálfu sér sundurþykkt, leggst í auðn, og hús fellur á hús. Sé nú Satan sjálfum sér sundurþykkur, hvernig fær ríki hans þá staðist – fyrst þér segið að ég reki illu andana út með fulltingi Beelsebúls? En reki ég illu andana út með fulltingi Beelsebúls, með hverju reka þá yðar menn þá út? Því skulu þeir vera dómarar yðar. En ef ég rek illu andana út með fingri Guðs, þá er Guðs ríki þegar yfir yður komið.“ (Lúk 11.14-20)

illur andiNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Það er auðvelt að finnast frumstæð nálgun Biblíunnar á geðrænum vandamálum vandræðaleg. Á yfirborðinu lýsir hún svo forneskjulegum hugmyndum og skilningsleysi á því hvernig hugur manneskjunnar virkar, svona líffræðilega, að það er freistandi að skauta framhjá slíkum frásögnum og tala frekar um eitthvað annað, því ekki vill maður að fólk haldi að kristilegur skilningur á geðheilbrigðismálum sé í því fólginn að álíta fólk í vanda haldið illum anda og málið sé að særa þá út með nógu mögnuðum guðsorðaþulum … helst á latínu náttúrlega, eins og gert er í andasæringamyndum.

Samt tölum við fjálglega um anda í annarri merkingu en þeirri verufræðilegu sem birtist í þessum frásögnum. Það er góður andi einhvers staðar … eða slæmur. Eitthvað er gert í einhverjum anda og stundum er jafnvel talað um að andi laganna eigi að vega þyngra en bókstaflegur skilningur þeirra.

En um leið og andi okkar sjálfra verður sýktur fer um okkur einhver forneskjuhrollur við tal um að þennan illa anda verði að særa út í Jesú nafni. Þá einhvern veginn hættir andinn að vera bara einhver óskilgreind, óáþreifanleg áþján í huga okkar og verður í staðinn að púka eða djöfli án holds sem tekið hefur sér bólfestu í sál okkar, því þannig er því lýst í Biblíunni.

Það er líka freistandi að yggla sig yfir fordæmingum á frillulífi og saurugum hugsunarhætti þar sem handhafar Guðs orðs birtast okkur ekki með opinn faðm heldur bendandi fingur sem útilokar alla sem ekki eru eins siðprúðir og góðir og þeir frá því að eiga hlutdeild í hjálpræðisverki frelsarans. Hver vill koma fyrir eins og siðapostuli sem setur sig á háan hest gagnvart öðrum fyrir það eitt að þekkja heilbrigðar og eðlilegar mannlegar kenndir eins og losta og ágirnd? Við værum ekki mannleg ef við ættum þetta ekki í fari okkar. Reyndar værum við sennilega útdauð sem tegund ef ekki væri fyrir lostann.

Í pistli dagsins í dag segir Páll postuli samt að það að vera „frillulífismaður eða saurugur eða ágjarn“ sé það sama og að dýrka hjáguði.

Óhjákvæmileiki trúar

En málið er að í raun kemst maður ekki hjá því að trúa – að dýrka einhvern guð.

Sögnin að trúa og sögnin að treysta eru ein og sama sögnin á grísku, móðurmáli Nýja testamentisins. Ekki vegna þess að orðið hafi haft tvær ólíkar merkingar þannig að rýna þurfi í samhengi textans til að finna út úr því í hvorri þeirra það stendur hverju sinni – heldur vegna þess að í hugarheimi fornaldar var einfaldlega enginn merkingarmunur á þessu tvennu. Að trúa er að treysta. Og það er ógjörningur að fara í gegnum heilt líf án þess að treysta neinu, án þess að gera það upp við sig – meðvitað eða dulvitað – hvaða gildi maður vill hafa í hávegum, hvaða sannleika maður vill hafa að leiðarljósi í lífinu, á hvað maður setur traust sitt. Hverju maður vill fylla líf sitt.

Og þessi gildi eru persónugerð í fornum trúarbrögðum. Þar er guðir og gyðjur viskunnar og ástarinnar, stríðsguðir, vínguðir og þar fram eftir götunum. Og þessir guðir voru tilbeðnir með virkum hætti í samfélaginu þar sem fyrstu kristnu söfnuðirnir skutu rótum – og þau gildi sem þeir persónugerðu.

Þar voru taumlausar Díónýsusarhátíðir en Díónýsus var vínguð og lífsnautnaguð. Hliðstæða hans er Bakkus í rómverskum trúarbrögðum. Ástarguðinn Eros var tilbeðinn. Hann var samkvæmt einhverjum heimildum sonur Afródítu og er gjarnan sýndur sem barn með bundið fyrir augun. Sem slíkur er hann undanfari búttaða engildrengsins með vængina sem á endurreisnartímanum skaut upp kollinum í myndlist sem ástarengill með boga og ör. Og Mammon þarf ekki að kynna. Allir vita fyrir hvað hann stendur. Og þótt hann hafi ekki átt sér skipulagðan söfnuð var hann auðvitað dýrkaður hömlulaust – eins og hann er enn.  Við tökum nefnilega ákvörðun um það hvað við dýrkum, hvað við tilbiðjum, með því hvernig við högum lífi okkar.

Lífsskoðun er trú

Nýlegt orð í íslensku, sem er skrambi gott, er orðið „lífsskoðun“. Fólk sem ekki getur viðurkennt að það hafi neina trú en er samt fast á því að það hafi lífsskoðanir hefur fengið það í gegn að þeirra afstaða sé jafnrétthá trúarafstöðu og að samtök þeirra skuli flokkast með trúfélögum sem „lífsskoðunarfélög“. Þetta er býsna gott og réttlátt fyrirkomulag að mínum dómi og ekki má skilja orð mín á annan veg.

En samkvæmt skilningi Biblíunnar er öll lífsskoðun trú. Þetta eru samheiti. Hvort sem þú tilbiður viskuna eða kærleikann, auðinn eða völdin, vímuna eða kynlífið, með því hvernig þú hagar lífi þínu, með því sem þú eltist við í þessari jarðvist, þá ertu að iðka trú þína í verki – lífsskoðun þína. Það að þú sért of nútímalegur í hugsun til að geta persónugert þessi gildi í einhverjum guði sem þú meðvitað tilbiður með einhverjum litúrgískum hætti breytir engu um það. Það að berja sér á brjóst og lýsa yfir fullkomnu trúleysi á yfirskilvitleg fyrirbæri en verja svo ævinni í … hvort sem það er fyllirí, kvennafar eða auðsöfnun … gerir engan að minni Erosar-, Bakkusar- eða Mammonsdýrkanda í hinum trúarlega skilningi.

Hjáguðir og illir andar

En kristin frásagnararfleifð á önnur orð yfir þessi gildi, þessa vanheilögu þrenningu, Eros, Bakkus og Mammon og aðra þeim líka sem á svipaðan hátt afvegaleiða menn og gera þá blinda og heyrnarlausa á það sem skiptir máli, það sem sáluhjálp manna er fólgin í; náungakærleika, samhygð og samhjálp. Þessi orð eru til dæmis Beelsebúl, Satan og „illur andi“. Persónugerving þeirra kann að þvælast fyrir okkur í dag, en við verðum að horfa í gegn um hana til að skilja merkingu frásagnanna.

Þessi gildi, þessir illu andar, taka sér bólfestu í okkur enn þann dag í dag. Og þá er ég ekki að tala um að finna stundum til losta eða ágirndar, fá sér í glas á góðri stund eða finnast gott að vera klappað á bakið eða vera treyst fyrir ábyrgðarstöðum. Það er heilbrigt.

Það er þegar ásókn í auð og völd, vímu eða útrás fyrir losta verður þungamiðja tilverunnar sem við verðum blind og heyrnarlaus á hin sönnu gildi lífsins. Þegar við finnum okkur knúin að leita staðfestingar á því að við séum einhvers virði, að lífið sé þess virði að lífa því, í auðlegð okkar eða félagslegri upphefð, nú eða í algleymi vímunnar eða innihaldslausum beðmálum, þá erum við á villigötum. Haldin illum anda. Að dýrka hjáguði.

Ekki læknisfræði

Sögurnar af kraftaverkalækningunum eru ekki um áhrif Jesú á skaddaðar hornhimnur, hljóðhimnur eða mænur. Þær eru um áhrif Jesú – um áhrif Guðs sem gerðist maður og bjó með okkur fullur náðar og sannleika – á sálarlíf og sjálfsmynd þess sem hleypir honum inn í líf sitt og gerir það að tilbeiðslu til hans með því að haga lífi sínu samkvæmt þeim gildum sem hann stendur fyrir. Um áhrif þess að trúa því að maður sé einstakt og elskað sköpunarverk Guðs og þurfa ekki að leita staðfestingar á því að maður sé einhvers virði í eltingaleik við fánýti.

Þær eru um það að vera blindur og heyrnarlaus á þann sannleika. Um að vera mállaus í þeim skilningi. Um að vera lamaður í lífi sínu – fá engu áorkað og vera ekki fær um að standa í lappirnar og bera höfuðið hátt. Það eru nefnilega ekki líkamlegar fatlanir sem aftra okkur frá því. Það eru andlegar fatlanir. Illir andar.

Og Jesús rekur þá út jafnörugglega mitt á meðal okkar enn þann dag í dag og hann gerir í frásögnum Nýja testamentisins. Dæmin um það eru mýmörg.

Það á ekki að skamma fólk sem kemur í kirkju á sunnudögum. Og það ætla ég ekki að gera. Mér finnst frábært að þið séuð hérna og að við skulum koma saman til að iðka trú okkar í samfélagi í lofgjörð, þakkargjörð og bæn. En höfum hugfast að líf okkar á að vera trúariðkun. Það á að endurspegla þau gildi sem við höfum gert að leiðarljósi í tilveru okkar – lífsskoðun okkar.

Það gerir okkur ekki kristin að koma í kirkju með reglulegu millibili. Það er það sem við gerum þess á milli sem ræður úrslitum um það hvort við séum í raun kristnar manneskjur eða ekki.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt við messu í Laugarneskirkju 4. mars 2018

Read Full Post »

Guðspjall: Þá leiddi andinn Jesú út í óbyggðina til þess að djöfullinn gæti freistað hans. Þar fastaði Jesús fjörutíu daga og fjörutíu nætur og var þá orðinn hungraður. Þá kom djöfullinn og sagði við hann: „Ef þú ert sonur Guðs þá bjóð þú að steinar þessir verði að brauðum.“ Jesús svaraði: „Ritað er: Eigi lifir maðurinn á einu saman brauði heldur á hverju því orði sem fram gengur af Guðs munni.“ Þá tekur djöfullinn Jesú með sér í borgina helgu, setur hann á brún musterisins og segir við hann: „Ef þú ert sonur Guðs þá kasta þér ofan því að ritað er: Hann mun fela þig englum sínum og þeir munu bera þig á höndum sér að þú steytir ekki fót þinn við steini.“ Jesús svaraði honum: „Aftur er ritað: Þú skalt ekki freista Drottins, Guðs þíns.“ Enn tekur djöfullinn hann með sér upp á ofurhátt fjall, sýnir honum öll ríki heims og dýrð þeirra og segir: „Allt þetta mun ég gefa þér ef þú fellur fram og tilbiður mig.“ En Jesús sagði við hann: „Vík brott, Satan! Ritað er: Drottin, Guð þinn, skalt þú tilbiðja og þjóna honum einum.“ Þá fór djöfullinn frá Jesú. Og englar komu og þjónuðu honum. (Matt 4.1-11)

satanNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Hver er Satan?

Þessi undarlega og hvimleiða persóna sem öðru hverju dúkkar upp á síðum hinnar helgu bókar og gengur undir ýmsum nöfnum? Í Biblíunni er hann oftast kallaður Satan eða djöfullinn. Stundum er talað um Belsebúb og ljóst að þar er átt við sama karakter. Á einum stað er hann kallaður freistarinn. Enda hefur höggormurinn í paradis, snákurinn, verið sameinaður þessari persónu, sennilega einkum vegna hlutverksins sem hann gegnir í frásögninni af aldingarðinum Eden, þar sem hann er vissulega í hlutverki freistarans.

Nafn djöfulsins

En hvað þýðir þetta allt saman?

Nafnið Satan – ef það er yfirhöfuð nafn – er hebreskt að uppruna og merkir andstæðingur eða mótstöðumaður og í Gamla testamentinu er það hvað eftir annað notað í þeirri merkingu, merkingu þar sem út í hött væri að þýða það Satan – eða öllu heldur láta það standa óþýtt sem „satan“. Höfðingjar Filista óttast að Davíð konungur snúist gegn þeim og það er orðað þannig að hann skuli ekki komast upp með að gerast „satan“ þeirra. Í Fyrri Konungabók segir að Drottinn hafi vakið Salómon upp „satan“ og að Resón Eljadason hafi verið „satan“ Ísraels á meðan Salómon lifði. Hvernig varð venjulegt nafnorð sem aðeins merkir „andstæðingur“ að sérnafni persónu sem er höfuðandstæðingur Guðs? Hvernig skapaðist sú hefð að þýða ekki þetta orð heldur láta það standa óþýtt eins og sérnafn á handvöldum stöðum í Biblíunni?

Og hvernig fékk þessi persóna nöfnin djöfullinn, andskotinn og jafnvel kölski?

Orðið djöfull er íslenskun gríska orðsins „diabolos“, myndað af forsetningunni „dia“ sem merkir „gegn“ eða „á móti“ og sögninni „boleo“ sem merkir að kasta. Diabolos er þannig þýðing hebreska orðsins satan, sá sem kastar einhverju gegn þér, og bókstafleg íslensk þýðing þess er „and-skoti“. Orðið diabolos hafði í grísku þessa tíma aftur á móti merkinguna „spottari“, „lygari“ eða „rógtunga“ í daglegu tali og er til dæmis notað í þeirri merkingu í Síðara Tímóteusarbréfi. Í forníslensku var til lýsingarorðið „kölsugur“ sem merkti „spottgjarn“, en það er álitið liggja að baki orðinu „kölski“.

Hlutverk djöfulsins

En það er alveg ljóst að Satan er ekki bara einhver óvinur úti í bæ. Hann er sjálfstæð vera, fallinn engill með horn og hala, erkióvinur Guðs og alls sem gott er og höfðingi helvítis. Er það ekki annars?

Nei, reyndar ekki. Hvergi í Biblíunni er dregin upp sú mynd af honum. Hann hefur enga tengingu við dauðraríkið eða hlutskipti vondra manna eftir likamsdauðann. Það er síðari tíma uppfinning. Og ytra útlit hans, sem gerir hann að grískum satýr á sterum, með horn og hala og klaufir eins og blending af manni og geit … á sér enga stoð í heilgari ritningu, en er sennilega tilraun til að túlka hlutverk hans sem freistara myndrænt, enda var það hlutverk satýra að táldraga mennskar konur – ekki ólíkt því sem höggormurinn gerði við Evu.

Og ekki heldur svo ólíkt því sem hann reynir að gera við Jesú í guðspjalli dagsins, tæla hann til falls. Því það er það sem hann gerir. Hann er freistari, tælari og lygari. Í Jóhannesarguðspjalli segir um hann: „Hann … hefur aldrei þekkt sannleikann því í honum finnst enginn sannleikur. Þegar hann lýgur fer hann að eðli sínu því hann er lygari og lyginnar faðir.“

Freistingar Satans

Freistingarfrásagnirnar er að finna í öllum samstofna guðspjöllunum, hjá Matteusi, Markúsi og Lúkasi, nánast samhljóða hjá Matteusi og Lúkasi en Markús afgreiðir hana í einni setningu: „Þá knúði andinn hann út í óbyggðina og var hann í óbyggðinni fjörutíu daga og Satan freistaði hans.“ En jafnvel þar er það ljóst að einhver sem kallaður er Satan er að verki.

Freistingarnar eru þrjár. Að steinar verði að brauði, að misnota stöðu sína til sjálsfupphafningar og að tilbiðja djöfulinn: Auður, völd og að snúa baki við sannleikanum.

En í þessu ljósi er áhugavert að bera saman freistingarfrásagnir Jóhannesarguðspjalls við hinar.

Í Jóhannesarguðspjalli er Jesú nefnilega sannarlega freistað, meira að segja með nákvæmlega nákvæmlega sömu freistingum. Munurinn er sá að hjá Jóhannesi er djöfullinn ekki að verki, heldur taka menn að sér hlutverk freistarans. Matteus og Lúkas sýna Satan bjóða Jesú völd, en í Jóhannesarguðspjalli stendur Jesús frammi fyrir sömu freistingu þegar á að „taka hann með valdi til að gera hann að konungi.“ Matteus og Lúkas sýna Satan mana Jesú til að gera eigingjarnt kraftaverk og sýna mátt sinn með því að breyta steinum í brauð. Í Jóhannesarguðspjalli manar fólkið Jesú til að gera kraftaverk til að það trúi. Hjá Lúkasi og Matteusi svarar Jesús með þekktum ummælum um andlega næringu: „Eigi lifir maðurinn á einu saman brauði.“ Matteus lætur hann bæta við: „…heldur á hverju því orði sem fram gengur af Guðs munni.“ Í Jóhannesarguðspjalli svarar Jesús með ummælum um „hið sanna brauð“ sem „niður stígur af himni og gefur heiminum líf.“ Loks sýna Matteus og Lúkas Satan fara með Jesú til Jerúsalem, setja hann á brún musterisins og skora á hann að sýna yfirnáttúrulega hæfileika sína opinberlega. Í Jóhannesarguðspjalli eru það bræður Jesú, sem bregða sér í hlutverk freistarans, þegar þeir mana hann til að fara til Jerúsalem og verða alkunnur af kraftaverkum sínum.

Þannig birtist Satan ekki sem freistarinn í Jóhannesarguðspjalli heldur eru það vinir og jafnvel bræður Jesú sem taka að sér hlutverk hans.

Jesús og Satan

Jesús stendur nefnilega oft frammi fyrir freistaranum þótt hann birtist ekki alltaf í líki Satans. Hann segir meira að segja við besta vin sinn: „Vík frá mér, Satan.“

Já, hann kallar Pétur postula „Satan“ fimm versum eftir að hann hefur kallað hann klettinn sem hann muni reisa kirkju sína á. Er kletturinn sem kirkjan er reist á þá djöfullinn?

Tvítekning merkingar, svokallað hliðstæðurímer algengt stílbragð í Biblíunni. Þá er átt við að í fyrri hluta vers er fullyrðing sett fram sem síðan er hnykkt á eða endurtekin með öðru orðalagi í síðari hlutanum. Þetta stílbragð tekur gjarnan á sig þá mynd að torskiljanleg setning er útskýrð eða útfærð nánar í seinni hluta versins. Um það mætti nefna fjölda dæma.

Sömu aðferðafræði má beita á þetta ávarp Jesú. Í raun má segja að það sé útskýrt til fullnustu í næstu setningu á eftir: „Þú vilt bregða fæti fyrir mig. Eigi hugsar þú um það, sem Guðs er, heldur það, sem manna er.“

Pétur hafði beðið hann að fara ekki til Jerúsalem, að hlýða ekki vilja Guðs. Þess vegna kallar hann Pétur Satan. Ekki af því að Pétur hafi gerst myrkrahöfðingi í helvíti og yfirnáttúrulegur erkióvinur Guðs á himnum, heldur af því að hann setti sinn vilja ofar Guðs vilja.

En erum við þá ekki öll Satan?

Og svarið er: Jú.

Við erum Satan

Öll eigum við þær stundir þegar við breytum gegn betri vitund. Við værum ekki mannleg annars. Þegar eigingjarnri hvöt fylgir hugsunin: „Það þarf enginn að komast að þessu.“

Við erum ekki öll sek um stórtæka sviksemi, grófa misnotkun á fjármunum sem okkur er treyst fyrir svo stappar nærri fjárdrætti, pólitíska spillingu; að nota aðstöðu okkar til að skara eld að eigin köku á kostnað annarra eða annars konar trúnaðarsvik eða alvarleg tryggðarof. Sum okkar eru það. Það þarf ekki annað en að lesa blöðin eða horfa á sjónvarpsfréttir til að sjá það. En við erum öll fær um það. Og við þekkjum öll þessa rödd sem segir: „Láttu það eftir þér, gerðu það bara, það þarf enginn að komast að því, þú veist að þig langar til þess.“

Og sum okkar eiga það meira að segja til að vera þessi rödd í lífi annarra.

Við erum öll með rödd freistarans hljómandi í höfðinu á okkur … freistarans sem í Biblíunni er kallaður andstæðingurinn, yfirleitt með hebreska orðinu þeirrar merkingar, „Satan“ eða því gríska, „djöfull“, því þetta er rödd alls sem vinnur gegn framgangi sannleikans og náungakærleikans, grunnstoðum kristindómsins. Þetta eru farartálmarnir á veginum til guðsríkisins: Eigingirnin.

Gjafir Satans

Í Jóhannesarguðspjalli er djöfullinn í þrígang kallaður „höfðingi þessa heims“. Í freistingafrásögnum Matteusar og Lúkasar kemur fram sama mynd. Þar er gengið út frá því að hann geti boðið auð og völd. Slíkt sé hans að gefa. Enginn getur gefið það sem hann á ekki.

Og enn er það hans að gefa. Á öllum stundum segir hann við okkur, ýmist með okkar eigin munni eða fólksins í kringum okkur: „Öll þau veraldlegu gæði sem hugur þinn girnist gætu orðið þín ef þú bara lætur náungakærleikann og samhygðina lönd og leið og felur í staðinn allan þinn trúnað þeim öflum sem geta veitt þér þau.“ Ef þú fellur fram og tilbiður andstæðu … andstæðing Guðs.

Og svar Jesú er: „Hvað stoðar það manninn að eignast allan heiminn en glata sálu sinni?“

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 18. 2. 2018

Read Full Post »

thornsGuðspjall: Nú var mikill fjöldi saman kominn og menn komu til Jesú úr hverri borg af annarri. Þá sagði hann þessa dæmisögu: „Sáðmaður gekk út að sá sæði sínu. Og þá er hann sáði féll sumt hjá götunni og varð fótum troðið og fuglar himins átu það upp. Sumt féll á klöpp. Það spratt en skrælnaði af því að það hafði ekki raka. Og sumt féll meðal þyrna og þyrnarnir spruttu einnig og kæfðu það. En sumt féll í góða jörð, óx upp og bar hundraðfaldan ávöxt.“ Að svo mæltu hrópaði Jesús: „Hver sem eyru hefur að heyra hann heyri.“ En lærisveinar hans spurðu Jesú hvað þessi dæmisaga þýddi. Hann sagði: „Ykkur er gefið að þekkja leynda dóma Guðs ríkis, hinir fá þá í dæmisögum að sjáandi sjái þeir ekki og heyrandi skilji þeir ekki. En dæmisagan þýðir þetta: Sæðið er Guðs orð. Það er féll hjá götunni merkir þá sem heyra orðið en síðan kemur djöfullinn og tekur það burt úr hjarta þeirra til þess að þeir trúi ekki og verði hólpnir. Það er féll á klöppina merkir þá sem taka orðinu með fögnuði er þeir heyra það en hafa enga rótfestu. Þeir trúa um stund en falla frá á reynslutíma. Það er féll meðal þyrna merkir þá er heyra en kafna síðan undir áhyggjum, auðæfum og nautnum lífsins og bera ekki þroskaðan ávöxt. En það er féll í góða jörð merkir þá sem heyra orðið og geyma það í göfugu, góðu hjarta og bera ávöxt með stöðuglyndi. (Lúk 8.4-15)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Við höfum voðalega litla afsökun.

Hér áður fyrr var auðveldara að vera illa upplýstur, að vita lítið um umheiminn, gang veraldarinnar og framvindu sögunnar. Aðgangur að upplýsingum var tiltölulega lítill og fréttir stopular. Fjarlæg heimshorn og það sem þar átti sér stað var fullkomlega utan seilingar.

Þetta horfir öðruvísi við í dag. Við höfum aðgang að næstum því hverjum þeim upplýsingum sem við höfum áhuga á. Ekki öllum. Stundum eru þjóðarhagsmunir í húfi. Stundum eru mikilvæg mál, sem varða okkur, á því sem kallað er „viðkvæmt stig“ og því ótímabært að upplýsa nánar um þau að svo stöddu. Jafnvel getur borið svo við að viðskiptahagsmunir manna með mikil ítök séu í húfi og því sé jafnvel sett lögbann á upplýsingar þar að lútandi.

Óheftur aðgangur

En svona alla jafna er tvennu ólíku saman að jafna ef við berum okkur saman við ömmur okkar og afa, að ég tali nú ekki um langömmur okkar og langafa. Ef okkur vantar dægurlagatexta gúglum við hann bara. Við þurfum ekki að skrifa skáldinu sendibréf. Og ef við viljum vita hvað er að gerast í löndunum við Miðjarðarhafið núna þurfum við ekki annað en að kveikja á útvarpinu eða fara inn á fréttasíður á netinu.

Við höfum enga afsökun fyrir því að hafa asklok fyrir himin – eins og það er orðað – og ekki einu sinni þá að sum okkar þurfa sennilega að gúgla það hvað askur er til að byrja með, að ekki sé minnst á asklok. Lýsingarorðið „heimskur“ er að mínu mati afskaplega vel til fundið til að lýsa því hvað átt er við. Fyrri hlutinn er beinlínis orðið „heim“ og sá síðari er, skilst mér, dreginn af orðinu „elskur“. Sá sem elskar svo mikið að vera heima að hugur hans hvarflar varla út fyrir túngarðinn hjá honum er svo heimelskur að hann er beinlínis heimskur.

Við höfum frjálsan aðgang að slíku ógrynni upplýsinga, frétta og fróðleiks að við liggur að ef maður veit ekki eitthvað þá geti það ekki stafað af öðru en því að maður hefur engan áhuga á að vita það. Ef við erum ekki að glíma við vitsmunalegar eða andlegar hamlanir höfum við enga afsökun fyrir því að vera illa upplýst. Að vera heimskur eða ekki er í dag undantekningalítið frjálst val hvers og eins.

Engin afsökun fyrir heimsku

Við höfum til að mynda enga afsökun fyrir því að vita ekki að í fyrradag drukknuðu að minnsta kosti 90 manns þegar báti með flóttamönnum hvolfdi skammt undan ströndum Lýbíu. Við höfum ekki heldur neina afsökun fyrir því að vita ekki að í janúarmánuði drukknuðu að minnsta kosti 246 manns í Miðjarðarhafinu á flótta undan ömurlegum kringumstæðum í von um nýtt og betra líf í nýju landi. Við getum hneykslast á því að fólk stefni lífi sínu í tvísýnu með því að stíga upp í hin ýmsu manndrápsfley upp á von og óvon og borgi fyrir farið miklu meira en flugmiði myndi kosta. En við getum ekki látið eins og við vitum ekki að þessu fólki stendur ekki til boða öruggari ferðamáti og að örvænting þess er slík að hún knýr það til að taka þessa áhættu. Við getum ekki látið eins og víðtæk og skipulögð mannréttindabrot, ofbeldi og misnotkun flóttafólks í Lýbíu sé eitthvað leyndarmál.

Meirihluti þeirra sem reyna að komast yfir Miðjarðarhafið lifir tilraunina af. Af þeim 4300 sem reyndu í janúar drukknuðu aðeins um 17%. Hvað gerir manneskja sem er í helvíti, hefur engu að tapa og allt að vinna, frammi fyrir þeim líkum? Þau ríflega 4000 sem drukkna í Miðjarðarhafinu á flótta ár hvert að jafnaði nú um stundir eru ekki heimsk heldur örvæntingarfull. Og við höfum enga afsökun fyrir að gera okkur ekki grein fyrir því.

Við höfum enga afsökun fyrir því að vita ekki að um 60% íbúa Jemens, þess fjarlæga ríkis, um 17 milljónir manna, þjást af hungri vegna borgarastyrjaldar sem þar hefur geisað í á þriðja ár og kostað hefur um 10.000 manns lífið, meirhlutann börn.

Við höfum enga afsökun fyrir því að vita ekki Bandaríkjaher áformar um þessar mundir að framleiða smærri kjarnavopn en nú eru til staðar í vopnabúri hans. Þær sprengjur sem hann hefur nú til umráða eru víst svo stórar og klunnalegar að það er ekki hægt að nota þær nema í allsherjar kjarnorkustyrjöld. Herinn vantar handhægari og meðfærilegri kjarnorkusprengjur sem auðveldara er að komast upp með að beita. Þessar verða pínulitlar eða á stærð við þá sem varpað var á Nagasaki og drap aðeins 70.000 manns á einu augabragði.

Þetta er allt í fréttum. Við höfum enga afsökun fyrir að vera heimsk.

Sannleikurinn í skáldskapnum

Rithöfundar hafa oft og tíðum reynt að rýna í framtíðina og draga upp myndir af því sem þeir sjá fyrir sér. Vísindaskáldskapur fortíðarinnar hefur býsna oft reynst vera nýjasta tækni og vísindi samtímans. Og framtíðarhrollvekjur fortíðarinnar komast oft ansi nálægt því að lýsa samtímanum. Má þar nefna hryllilegar framtíðarsýnir skáldsagna á borð við 1984 eftir George Orwell og A Brave New World eftir Aldous Huxley sem nefnist Veröld ný og góð í íslenskri þýðingu Kristjáns Oddssonar.

Martraðarþjóðfélögin sem þeir sjá fyrir sér eru ólík. Orwell sér fyrir sér nokkuð dæmigert einræðis-fasistaríki þar sem upplýsingar eru ritskoðaðar og takmarkaðar, sögunni er ritstýrt og aðeins er pláss fyrir einn sannleik. Hættulegar bækur eru bannaðar.

Huxley sér fyrir sér skeytingarleysissamfélag. Samfélag þar sem ástæðulaust er að banna bækur því enginn nennir að lesa þær hvort sem er, samfélag sligað af ofgnótt afþreyingar og upplýsinga, þar sem sannleikurinn á sér ekki viðreisnar von í samkeppni við skrum og léttmeti.

Það er erfitt að gera það upp við sig hvor martröðin er skelfilegri. Það er hins vegar lítill vandi að mínum dómi að átta sig á því hvor þeirra er nær vestrænu nútímasamfélagi.

Guðs orð

Í dag segir Jesús okkur dæmisögu og hann útskýrir hana fyrir okkur á eftir: Sæðið er Guðs orð.

Guðs orð eru mörg.

Þau fylla þykka bók sem við köllum Biblíuna. Þar kennir margra grasa og ekki allt jafngáfulegt eða kærleiksríkt sem þar stendur, enda hlutar hennar lögbækur hirðingjaþjóðar frá bronsöld og aðrir sögulegt efni skrifað í pólitískum tilgangi – ritstjórn sögunnar.

Fáir hafa lesið þessa bók spjaldanna á milli. Enda er það í sjálfu sér óþarfi. Marteinn Lúther las eitt vers, Jóhannes 3.16, og kallaði það „Litlu Biblíuna“ af því að hann taldi það geyma efni bókarinnar í eins fáum orðum og knöppu formi og komist yrði. Litla Biblían hljóðar svo: „Því að svo elskaði Guð heiminn að hann gaf einkason sinn til þess að hver sem á hann trúir glatist ekki heldur hafi eilíft líf.“

Að trúa á hann er að leitast við að hafa hann að leiðtoga lífs síns í verki. Ekki að játa hana á sunnudögum og láta þar við sitja. Að leitast við að hafa hann leiðtoga lífs síns er að gefa gaum að orðum hans og reyna að lifa samkvæmt þeim, sem í raun er aðeins þetta tvennt: Að elska Guð og náungann og koma fram við aðra eins og maður vill að komið sé fram við sig.

Þetta eru engin geimvísindi.

En af hverju er heimurinn þá eins og hann er? Af hverju yppa nafnkristnar þjóðir öxlum yfir eymd og neyð náungans og hafa miklu heitari skoðanir á því hvar megi selja áfengi og hverjir eigi að vera fulltrúar þjóðarinnar í söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva heldur en því hvernig ráða megi bót á þjáningum milljóna?

Ég er ekki að fordæma Eurovision. Ég hef sjálfur gaman af því. Ég er ekki heldur að gera lítið úr þeim lýðheilsu- og viðskiptafræðilegu sjónarmiðum sem takast á í umræðunni um áfengissölu. Ég er bara að reyna að setja hlutina í óbrjálað samhengi. Hver er ekki spenntari fyrir HM í Rússlandi heldur en þeim margvíslegu mannréttindabrotum og sýndarlýðræði sem þar tíðkast? Það er í mannlegu eðli.

Við erum nefnilega meðal þyrna.

Samtíðarhrollvekjan

Við heyrum en köfnum síðan undir áhyggjum, auðæfum og nautnum lífsins og berum ekki þroskaðan ávöxt. Kannski er þetta vers, Lúkas 8.14, Litla And-Biblían; nákvæmari framtíðarhrollvekja en þeir Orwell og Huxley sáu fyrir sér. Eða kannski er það nákvæmlega framtíðarhrollvekjan sem sá síðarnefndi dró upp í sinni mögnuðu skáldsögu.

Áhyggjur, auðævi og nautnir lífsins.

Óttinn er magnað stjórntæki. Enda er frelsisboðskapur kristindómsins þessi: Verið óhræddir. Á þessum boðskap er klifað. Fæðing frelsarans er boðuð með þessum orðum. Upprisa hans er tilkynnt með þessum orðum. „Hjarta yðar skelfist ekki né hræðist,“ segir hann sjálfur.

En við erum ekki bara vöruð við óttanum.

Við erum líka vöruð við því að safna okkur veraldlegum fjársjóðum, við því að þjóna tveimur herrum. „Annað hvort hatar hann annan og elskar hinn eða þýðist annan og afrækir hinn.“ (Mt 6.24) „Hvar sem fjársjóður þinn er þar mun og hjarta þitt vera.“ (Mt. 6.21)

Kannski stafar okkur ekki mest ógn af því sem við óttumst.

Kannski stafar okkur ekki minni ógn af því sem við elskum.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 4. 2. 2018

Read Full Post »

ummynduninGuðspjall: Eftir sex daga tekur Jesús með sér þá Pétur, Jakob og Jóhannes, bróður hans, og fer með þá upp á hátt fjall að þeir væru einir saman. Þar ummyndaðist hann fyrir augum þeirra, ásjóna hans skein sem sól og klæði hans urðu björt eins og ljós. Og Móse og Elía birtust þeim og voru þeir á tali við Jesú. Pétur tók til máls og sagði við Jesú: „Drottinn, gott er að við erum hér. Ef þú vilt skal ég gera hér þrjár tjaldbúðir, þér eina, Móse eina og Elía eina.“ Meðan Pétur var enn að tala skyggði yfir þá bjart ský og rödd úr skýinu sagði: „Þessi er minn elskaði sonur sem ég hef velþóknun á. Hlýðið á hann!“ Þegar lærisveinarnir heyrðu þetta féllu þeir fram á ásjónur sínar og hræddust mjög. Jesús gekk til þeirra, snart þá og mælti: „Rísið upp og óttist ekki.“ En er þeir hófu upp augu sín sáu þeir engan nema Jesú einan. Á leiðinni ofan fjallið bauð Jesús þeim: „Segið engum frá sýninni fyrr en Mannssonurinn er risinn upp frá dauðum.“ (Matt 17.1-9)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í upphafi nýs árs glímum við texta úr Biblíunni sem varða tímamót. Þær stundir þegar okkur verður ljóst að hið liðna er að baki … það er búið … og að nýtt skeið er hafið, nýr raunveruleiki er kominn í stað þess gamla.

Síðasta sunnudag var það brúðkaupið í Kana, fyrsta táknið sem Jesús gerði samkvæmt frásögn guðspjallamannsins Jóhannesar og í dag er það sjálf ummyndunin á fjallinu. Hvort tveggja sögur sem eru hlaðnar táknum sem ætla má að enginn frumviðtakenda textans hafi verið ólæs á, hvað sem segja má um okkur – tvöþúsund árum síðar í allt öðrum heimshluta með allt annan menningararf og tilvísunarramma.

Vínguðinn Jesús

Jesús breytir vatni í vín. Hvað þýðir það? Hver gerir svoleiðis? Við þekkjum aðeins Jesú Krist. En í hinum helleníska menningarheimi fyrstu aldarinnar lá annað svar í augum uppi: Díónýsus. Vínguðinn sem Rómverjar kölluðu Bakkus.

Hann var tilbeðinn í miklum blótum þar sem vín flaut og ýmislegt annað var iðkað til að koma fólki í annarlegt ástand til að fjarlægja hömlur. Þeir sem jaðarsettir voru af samfélaginu – konur, þrælar og útlendingar – gátu fundið til frelsis og léttis á Díónýsusarblótum, fengið útrás fyrir þrár sínar og hvatir, án þess að eiga á hættu fordæmingu og útskúfun. Enda voru þau vinsæl.

En er Jesús þá vínguð? Já … í táknrænni merkingu. Við verðum að spyrja okkur hvað vínið tákni. Vínandinn kemur í veg fyrir að saftin skemmist. Lífrænt efni rotnar og eyðist, en áfengi varðveitir það. Þar sem lífrænn vefur er varðveittur og hafður til sýnir í krukkum flýtur hann jafnan í alkóhóli. Vínberjasafi hefur síðasta söludag, en vín verður bara betra með aldrinum.

Víngarðurinn – og afurð þess, vínið – eru klassísk tákn fyrir lýð Guðs í spámannsritum Gamla testamentisins. „Víngarður Drottins er Ísraels hús og Júdamenn ekran sem hann ann,“ (Jes 5.79) segir spámaðurinn Jesaja.

Hin tómu keröld

En kerin standa tóm. Andinn er urinn. Trúararfurinn er liðinn undir lok. Hann er fyrir bí. En þá kemur Jesús til skjalanna og fyllir kerin af miklu betra víni. Hann veitir veislugestum nýjan anda.

Við getum horft með vanþóknun á svallveislur Díónýsusarblótanna, en þau voru tilraun til brjótast undan hömlunum og höftunum og slíta af sér hlekkina sem öftruðu fólki frá því að lifa lífi sínu til fullnustu. Hedónísk, holdleg tilraun til þess … en á bak við hana er þráin eftir frelsi og sálarfró.

Í nýlegri kvikmynd frá Marvel samsteypunni um ævintýri ofurhetjunnar Þórs, sem fenginn er að láni úr norrænni goðafræði, er lítið samtal með mikið innihald. Þór hefur glatað hamrinum Mjölni og með honum mætti sínum. Hann gengur á fund Óðins alföður og ber sig aumlega og Óðinn spyr á móti: „Hver ert þú? Hamraguð?“ Og það rennur upp fyrir Þór að hann er ekki hamraguð heldur þrumuguð og að hamarinn var aldrei neitt annað en tákn afls og máttar.

Jesús er ekki vínguð … nema í þeim tilfellum þegar vínið er tákn fyrir líf í gnægðum og frelsi undan hinu þrúgandi oki dómsins: Tákn um nýjan anda.

Konungurinn Kristur

Og í dag er Jesús krýndur konungur á fjallinu og lögmálið og spámennirnir birtast holdgerðir í Móse og Elía sem afhenda honum trúararfinn. Aftur sömu skilaboðin: Arfurinn er upp urinn. Nýtt skeið er hafið.

Sagan er um konungskrýningu. Fjallið var helgur staður. Guð var á himnum og á fjallinu var maður næst honum. Það lá því beint við að þar væri guðkonungurinn krýndur. Í Davíðssálmum segir Guð: „Konung minn hef ég krýnt á Síon, mínu heilaga fjalli.“ (Slm 2.6) Í Babýlón stóð guðkonungurinn, sem rann saman við guðinn Mardúk, uppi á Ziggúratinu sem gnæfði yfir borginni. Og sagnaritarinn Jósefus greinir frá því að í fönísku borginni Týrus hafi konungurinn klæðst silfurskrúða sem ljómaði í sólskininu og fyllti lýðinn ótta og lotningu.

Hér er táknmálið auðskilið þeim sem talað er til þótt það kunni að fara framhjá okkur. Klæði Jesú verða björt sem ljós. Í frásögn Markúsarguðspjalls af þessum atburði segir meira að segja – til að leggja áherslu á hve hve björt klæðin urðu: „… og fær enginn bleikir á jörðu svo hvítt gjört.“ (Mark 9.3) Jesús verður með öðrum orðum að ójarðneskri birtu fyrir augunum á þeim – enda ríki hans ekki af þessum heimi.

Tjaldbúðirnar

En þótt boðskapurinn hafi ekki farið framhjá lesendum ritunartíma guðspjallsins fór hann auðvitað framhjá Pétri. Það er náttúrlega ekki einleikið hve Pétri, klettinum sem kirkjan er byggð á, er í lófa lagið að misskilja og bregðast. Kannski leggur það áherslu á það hve kirkjan er breysk sem mannlegt fyrirbæri þótt þjónusta hennar sé við hinn æðsta lífsins sannleika. Pétur vill auðvitað reisa þrjár tjaldbúðir á staðnum. Eina fyrir Jesú, aðra fyrir lögmálið og þá þriðju fyrir spámennina.

Lögmálið og spámennirnir hafa komið áður við sögu í þessu sama guðspjalli: „Allt sem þér viljið að aðrir menn geri yður, það skuluð þér og þeim gera. Því að þetta er lögmálið og spámennirnir,“ (Matt 7.12) segir Jesús. Og síðar segir hann: „Elska skalt þú Drottin, Guð þinn, af öllu hjarta þínu, allri sálu þinni og öllum huga þínum. Þetta er hið æðsta og fremsta boðorð. Annað er hliðstætt þessu: Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig. Á þessum tveimur boðorðum hvílir allt lögmálið og spámennirnir.“  (Matt 22.37-40) Lögmálið og spámennirnir: Komdu fram við aðra eins og þú vilt að komið sé fram við þig og elskaðu Guð og náungann. Þetta er kristindómurinn. Og þetta er lögmálið og spámennirnir. Þetta eru ekki þrjár tjaldbúðir heldur ein.

Og Jesús er tekinn við sem tjaldbúðastjóri.

Skírskotunin

Hin samfélagslega skírskotun til samtíma guðspjallamannsins er mikilvæg, þessi skilaboð um að hið trúarlega umboð hefðarinnar og trúarstofnananna sé úr sér gengið og það sé kominn nýr konungur, nýtt skeið sé hafið. Það er kominn nýr tjaldbúðastjóri og við eigum að hlýða á hann. Reglurnar hafa breyst.

Og sjálfsagt mætti heimfæra þann boðskap upp á samtíma okkar í hinum vestræna heimi á tuttugustuogfyrstu öldinni sem upp rennur frá fæðingu aðalsöguhetju þessarar frásagnar. Það er að morkna undan valdastoðum stofnana og gilda. Trúarstofnanir hafa æ minna vægi í trúarlífi einstaklinga. Traust almennings á stofnunum samfélagsins rénar jafnt og þétt. Ríkir, hvítir karlar standa hver af öðrum berstrípaðir og afhjúpaðir sem þeir siðblindu nautnafíklar sem þeir eru og hafa sennilega alltaf verið og vald þeirra og vægi er að renna þeim úr greipum eins og sandur á milli fingra þeirra.

Reglurnar hafa breyst.

Boðskapurinn

En boðskapurinn er líka persónulegur beint til þín og mín.

Þegar þitt sálarkerald stendur tómt og andinn er urinn, hver gefur þér þá nýjan anda? Þegar þú hefur brennt allar brýr að baki þér, kannski í taumlausum nautnadýrkandi Díonýsusardansi þar sem vínið stóð bara fyrir vín og víman var flótti frá ábyrgð og skyldum við Guð og náungann, kannski af öðrum orsökum sem ekki voru á þínu valdi. Þegar þú ert búinn á því. Hefst þá nýtt skeið eða ertu endanlega búinn að vera?

Ef þú hafðir vit á að bjóða Jesú þá breytir hann blávatninu í þínu sálarkeraldi í guðaveig sem aldrei forgengur heldur verður aðeins ljúffengari og betri með tímanum.

Tjaldbúðin er líf þitt. Hvaða ljós lýsir þar? Hvaða reglur gilda? „Hver er sjálfum sér næstur“ eða „Elskaðu Guð og náungann“? „Ég á þetta, ég má þetta“ eða „Komdu fram við aðra eins og þú vilt að komið sé fram við þig“?

Þegar við þurfum nýtt upphaf, nýjan anda, nýtt leiðarljós … þegar við verðum að horfast í augu við að vínið er búið, andinn er urinn, djammið er innantómt hark og sálarkeraldið eitt gapandi tóm … þá getum við leitað til Jesú, hlýtt á hann, gert hann að leiðtoga lífsins. Þá lýsir hann eins og sól inn í hjarta okkar, endurnýjar anda okkar og gefur okkur líf í gnægðum.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 21. janúar 2018

Read Full Post »

Older Posts »