Feeds:
Færslur
Athugasemdir

seljavegurBlessuð sértu borgin mín,

byggðin fagra á nesi lágu.

Litskrúðugu þökin þín

þegar sólin á þau skín

glitra eins og gullið skrín

gersema við sundin bláu.

Blessuð sértu borgin mín,

byggðin fagra á nesi lágu.

 

Æskuslóðir indælar

enn ég lít á hverjum degi.

Bárujárn og bakgarðar,

bernskusporin minningar,

er ég geng um göturnar,

glæða lífi á förnum vegi.

Æskuslóðir indælar

enn ég lít á hverjum degi.

 

D. Þ. J.

 

Við þetta fallega lag eru til ýmsir textar. Sennilega er sá vinsælastur sem hefst á orðunum „Fjalladrottning móðir mín“. Vestmannaeyingar eiga sitt eigið ljóð við þetta lag, „Yndislega eyjan mín“. Auk þess er til sálmur við þetta lag (nr. 435). Mér fannst Reykvíkinga, sem hvorki eru bundnir sveit eða eyju tilfinningaböndum, vanta ljóð við þetta lag. Hér er gerð tilraun til að bæta úr þeim skorti, ef hann þá var einhver.

Pistill: Minnist þess, systkin, hvernig þið voruð þegar Guð kallaði ykkur: Mörg ykkar voru ekki vitur að manna dómi, ekki voldug eða ættstór. En Guð hefur útvalið það sem heimurinn telur heimsku til að gera hinum vitru kinnroða og hið veika í heiminum til þess að gera hinu volduga kinnroða. Og hið lítilmótlega í heiminum, það sem heimurinn telur einskis virði, hefur Guð útvalið til þess að gera að engu það sem er í metum. (I Kor 1.26-28)

death-star-ii_b5760154Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í vikunni átti ég áhugaverðan fund með nokkrum körlum þar sem við ræddum hetjuskap og hugrekki. Og niðurstaðan – ef það var þá nokkur niðurstaða – var eiginlega á þá leið að hefðbundnar staðalhugmyndir okkar um hetjuna væru ef til vill dálítið vanhugsaðar og yfirborðskenndar.

Þannig sjáum við gjarnan hetju fyrir okkur sem einstakling sem óttast ekkert og gengur ótrauður til móts við hvaða hættu sem er án þess að hika. Slíkt er hugrekkið.

En stöldrum aðeins við.

Án þess að óttast? Hvað hefur sá sem ekki óttast að gera við hugrekki? Krefst það einhvers hugrekkis að ganga á hólm við það sem maður óttast ekki neitt? Er það ekki einmitt óttinn sem gerir hugrekkið nauðsynlegt? Ég segi bara fyrir sjálfan mig að þegar ég geri eitthvað sem mér finnst að ekki geti farið úrskeiðis þá krefst það afar lítils hugrekkis af mér. Í þau skipti þegar ég hef þurft að taka á honum stóra mínum, sýna það hugrekki sem ég þó hef til að bera og ég held svosem að sé hvorki meira né minna en hver meðalmaður býr yfir, þá hefur það einmitt verið þegar ég var sem óttaslegnastur. Þegar allt sem gat farið úrskeiðis stóð mér sem mest lifandi fyrir hugskotssjónum.

Kannski er heilmikið til í speki kínverska heimspekingsins Laós Tses þegar hann segir: „Sá sem sigrar aðra er sterkur. Sá sem sigrar sjálfan sig er mikilmenni.“ Kannski er það að ganga á hólm við á okkur sjálf og þá djöfla sem við höfum að draga, hvert og eitt, mesta hetjudáðin sem við getum drýgt, það sem krefst mests hugrekkis af okkur.

Tinni og Kolbeinn

Við karlarnir veltum fyrir okkur fyrirmyndum okkar í hetjuskap og eitt nafnið sem bar á góma var Tinni. Tinni er vissulega snjall og lætur sér fátt fyrir brjósti brenna. En einmitt af þeim sökum er hann kannski of mikil hetja til að vera raunveruleg hetja. Eini ljóðurinn sem ég veit á ráði Tinna er eitt fyllirí sem hann fór á í bókinni Skurðgoðið með skarð í eyra. Að öðru leyti er hann eiginlega einum of óaðfinnanlegur og sléttur og felldur – nánast ómannlegur. Honum verður aldrei á, gerir aldrei mistök. Hann hefur ósköp lítið að óttast. Kolbeinn kafteinn, á hinn bóginn … þar er náungi sem hefur djöfla að draga. Þar er á ferðinni einstaklingur sem veit á eigin skinni að hlutirnir geta farið úrskeiðis, einstaklingur sem þarf að sigrast á sínum eigin djöflum á hverjum morgni til þess eins að geta staðið uppréttur að baki Tinna vini sínum, sem er eins og sé fyrirmunað að mistakast nokkur skapaður hlutur.

Þannig eru hinar raunverulegu hetjur kannski ekki óvenjulegt og óttalaust fólk, eins og Tinni, heldur einmitt ósköp venjulegt og meingallað fólk, eins og Kolbeinn kafteinn, sem bregst rétt við í óvenjulegum kringumstæðum og þarafleiðandi kannski fáir minni ofurhetjur en einmitt hinar svokölluðu ofurhetjur sem eru svo vinsælar í kvikmyndum þessi dægrin.

Ímyndum okkur einstakling með getu og burði Súpermanns, sem byssukúlur bíta ekki á, getur flogið um og er svo sterkur að hann getur breytt sporbaug himinhnatta. Ímyndum okkur að hann, sem er ódrepandi og þarf raunverulega ekki að óttast neitt, myndi bara lifa venjulegu lífi og ekki nenna að standa í því að bjarga heiminum alla daga. Hann væri ekki bara „ekki hetja“ – hann væri siðblindur.

Sigur hins lítilmótlega

Pistill dagsins kallar á þessar hugrenningar að mínu mati. Það sem heimurinn telur heimsku lætur Guð gera hinum vitru kinnroða. Hið lítilmótlega, það sem heimurinn telur einskis virði, lætur Guð gera það að engu sem heimurinn hefur í metum. Þetta eru hinir fyrstu kristnu menn sem verið er að lýsa, hvorki vitrir að manna dómi, voldugir né ættstórir. Ekki líklegir til afreka eða til að setja mark sitt á söguna. Páll postuli kallar þá „hið lítilmótlega í heiminum“. Þetta er liðið sem ól af sér stærstu trúarbrögð mannskynssögunnar. Hvar eru trúarbrögð herraþjóðanna í dag? Hvar eru Seifsdýrkendurnir og Júpítersdýrkendurnir og Mardúksdýrkendurnir?

Þetta minni – sigur lítilmagnans á ofureflinu – er sígilt og klassískt. Oft er talað um Davíð og Golíat í því sambandi og þar vísað til alþekktrar sögu úr Gamla testamentinu. En ef sagan um Davíð og Golíat er skoðuð gaumgæfilega sést að hún er ekki bara um að Guð grípi inn í og láti það ómögulega eiga sér stað, lítinn dreng fella gríðarstóran risa.

Golíat hafði nefnilega einn veikleika. Hann var gríðarstór, klyfjaður níðþungum herklæðum og fyrir vikið hægur og klunnalegur í hreyfingum. Þess vegna var miklu auðveldara að hitta hann en hinn litla og kvika Davíð. Filistarnir, sem tefldu Golíati fram, gerðu nefnilega þau grundvallarmistök að halda að Gyðingarnir myndu tefla á móti honum einhverjum sem ætlaði að spila eftir þeirra reglum, einhverjum sem myndi mæta Golíati á forsendum Golíats. Sagan er ekki síður um sigur kænskunnar á þeirri heimsku að setja allt sitt traust á aflsmuni. Ísraelski herforinginn og stjórnmálamaðurinn Moshe Dyan hefur fullyrt að Golíat hefði ekki átt minni möguleika gegn Davíð vopnuðum Colt 45 skammbyssu.

Við spjölluðum um söguna um Davíð og Golíat í fermingarfræðslunni í fyrra af því að mér fannst boðskapur hennar vera gott veganesti út í lífið: Hafðu trú á sjálfum þér og ekki láta hugfallast þótt þér virðist þú standa frammi fyrir ofurefli, mættu því á þínum eigin forsendum en ekki forsendum þess – því kænskan sigrar alltaf aflsmunina. Ég gaf fermingarbörnunum það verkefni að finna dæmi um að þetta væri sannleikur. Þau máttu vera úr lífi þeirra sjálfra, sögulegum atburðum eða bókmenntum. Og allnokkrir nefndu örlög Helstirnisins í Stjörnustríðsmyndunum.

Örlög Helstirnisins

Fyrir þá sem ekki þekkja til þá er Helstirnið gríðarstórt gereyðingarvopn, á stærð við lítið tungl, sem þýtur um himingeiminn og getur sprengt heilar reikistjörnur í loft upp. Því er tortímt af geimflaug sem er ekki mikið stærri en fólksbíll. Helstirnið hefur nefnilega einn veikleika, örlítið loftræstiop. Stærri geimflaug hefði aldrei getað smogið á milli skotanna úr geislabyssum Helstirnisins og komist nógu nálægt loftræstiopinu til að skjóta sprengjunni ofan í það. Smæðin var mesti styrkur andspyrnunnar, stærðin veikleiki Helstirnisins. Helstirnið átti aldrei möguleika, ekki frekar en Golíat á móti Davíð.

Eða svo gripið sé til enn einnar líkingarinnar: Heimsins stærsti fíll hefði lítið að gera í heimsins öflugasta skriðdreka. En heimsins kænasta mús gæti smogið á milli glufa og tannhjóla og nagað í sundur akkúrat rétta vírinn sem gerir skriðdrekann óökuhæfan.

Gott og vel. Allt hljómar þetta vel … vona ég.

En það er eðlilegt að spurt sé: Eru þetta ekki bara ævintýri? Tinni, Biblíusögur og Stjörnustríð? (Og enn hef ég ekki minnst einu orði á hina lítilmótlegu Hobbita Hringadróttinssögu.) Eru raunveruleg dæmi um sigur Davíðs á Golíati ekki álíka fátíð og … tja … hvað á að segja … sigur Íslendinga á Englendingum í fótbolta?

Getum við fundið raunveruleg dæmi þess í samtíma okkar að öryrki með bilaðan síma nái miklivægum heimildum sem aldrei hefðu orðið opinberar ef fremstu hljóðupptökumenn þjóðarinnar hefðu mætt á staðinn með bægslagangi og stillt upp öllum flottustu græjunum sínum?

Afrískt máltæki segir: „Ef þú heldur að það sé hægt að vera of lítill til að hafa áhrif þá hefurðu aldrei eytt nótt í tjaldi með moskítóflugu.“

Guð og maður

Sagan um Davíð og Golíat er, eins og svo margt annað í Biblíunni, heilagur sannleikur ef maður hefur vit á að skoða um hvað hún er, ef maður les ekki bara orðin og atburðarásina heldur boðskapinn og merkinguna. Hún gerist hvað eftir annað mitt á meðal okkar. Auðvitað gerist það líka hvað eftir annað að Golíat hefur Davíð undir, en þá er það af því að Davíð misskildi söguna og hélt að hún væri um að Guð myndi hjálpa honum að sigra Golíat í aflraunum.

Það er eðlilegt að óttast og nauðsynlegt að kunna það. Sá sem ekki kann að óttast fer sér mjög sennilega hratt og örugglega að voða. Hugrekki er ekki það að óttast ekki. Hugrekki er það að ganga á hólm við ótta sinn, horfast í augu við hann og neita að láta hann ráða ferðinni. Óttinn er hluti af tilveru okkar, en hugrekkið gerir það að verkum að hann þarf ekki að vera húsbóndi okkar.

En hvað með Jesú Krist? Var hann ekki hálfgerður Súpermann? Ef við erum kristin þá trúum við því að hann sé Guð og hvað þarf Guð að óttast? Hann er ódrepandi. Ef hann vissi að hann myndi rísa upp, hver var þá fórnin að ganga út í opinn dauðann? Var það ekki bara brella – show business – að gera þetta svona?

Nei.

Við trúum því nefnilega ekki bara að Jesús hafi verið Guð. Við trúum því líka að hann hafi verið maður. Alger maður. Fullkominn maður. Og ef mennska hans var fullkomin og ekkert vantaði upp á hana, eins og okkur ber að trúa samkvæmt hinni réttu kenningu, þá þýðir það að hann hafði til að bera allt það sem gerir okkur mennsk, tilfinningar og kenndir. Þar hlýtur óttinn að vera meðtalinn. Eða vantar ekki eitthvað upp á mennsku þess sem þekkir ekki ótta?

En það er ekki óttinn sem einkennir Jesú … heldur hugrekkið.

Angist Jesú

Við höfum mjög mikilvæga sögu í Nýja testamentinu þar sem Jesús liggur á bæn alla nóttina áður en hann er handtekinn og biður Guð að hlífa sér við þessum örlögum, því hann þarf ekkert að ganga þess dulinn hvað bíður hans. Hann bætir reyndar við: „En verði þó ekki minn heldur þinn vilji.“ (Lúk 22.44) Jesús óttaðist. Að honum setti „hryggð og angist“ segir í Matteusarguðspjalli. (Matt 26.37)

Jesús hefði getað flúið af hólmi, stungið af og farið huldu höfði. Og þannig ónýtt allt sitt verk, allt sem hann stóð fyrir, allt sem hann boðaði. Og við hér hefðum aldrei heyrt hans getið. En hann gerði það ekki. Hann stóð með sjálfum sér, hvað sem það kostaði. Og það kostaði eins mikið nokkuð getur kostað.

Þannig getur Jesús verið okkur hin stóra fyrirmynd í hugrekki, því hann þekkti svo sannarlega óttann. Og þegar við óttumst, þegar við stöndum frammi fyrir ofureflinu, þegar okkur finnst við vera það lítilmótlegasta í heiminum og ekkert sé framundan nema ógn og dauði … þá höfum við hina kristnu von, þrælana og undirmálsfólkið sem þurfti að fara huldu höfði til að geta ræktað trú sína, sem að lokum vann fullnaðarsigur. Við höfum hinn angistarfulla smið sem hlaut hræðileg örlög en reis upp frá dauðum í dýrð.

Og vegna hinnar kristnu vonar getum við líka haft hið kristna hugrekki. Við getum horfst í augu við ótta okkar og sagt: „Ég sé þig. Ég veit af þér. Ég veit að þú ert hluti af mér og að ég losna aldrei við þig. En þú ert ekki húsbóndi minn. Það ert ekki þú sem ég fylgi.

Það er annar.“

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 13. janúar 2019

Guðspjall: Meðan hann var í Jerúsalem á páskahátíðinni fóru margir að trúa á hann því þeir sáu þau tákn sem hann gerði. En Jesús gaf þeim ekki trúnað sinn því hann þekkti alla. Hann þurfti þess ekki að neinn bæri öðrum manni vitni. Hann vissi sjálfur hvað í manni býr. (Jóh 2.23-25)

jesus-picture-driving-out-the-money-changers-and-merchants-from-the-temple

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Gleðilegt nýtt ár.

Í Hávamálum er að finna ýmsa speki sem lifað hefur með þjóðinni um aldir og sumt af henni hefur jafnvel orðið að orðatiltækjum sem við notum, gjarnan án þess að gera okkur endilega grein fyrir uppruna þeirra. Þar er meðal annars að finna þessa hendingu:

Ósnotur maður

hyggur sér alla vera

viðhlæjendur vini.

Já. Þeir sem komist hafa í þá stöðu að hugsanlega kynni eitthvað að vera hægt að græða á vináttu þeirra hafa, held ég, flestir veitt því athygli hve viðhlæjendum þeirra snöggfjölgaði við það. Þetta er gömul speki og ný og alls ekki bundin við Ísland eða Hávamál.

Ekki eru allir viðhlæjendur vinir. Þetta er almælt.

Algild speki

Þúsund árum áður en Hávamál urðu til var sama speki færð í letur með öðrum hætti í öðrum heimshluta, fyrir botni Miðjarðarhafsins í riti sem við köllum Nýja testamentið.

Það er nefnilega þannig að ef byltingin tekst þá kemur í ljós daginn eftir að allir voru allan tímann sannir byltingarmenn í hjarta sínu, á bandi byltingarinnar og treysta sér fullkomlega til að vera bestu vinir byltingarleiðtogans. Ef byltingin mistekst, segjum jafnvel að byltingarleiðtoginn hafi verið krossfestur, þá kannast enginn við að hafa nokkurn tímann verið í slagtogi við hann. Besti vinur hans er jafnvel vís með að afneita honum þrisvar áður en eitt hanaræksni nær að gala tvisvar.

Í þessum stutta guðspjallsbúti, þessum þremur versum sem við lesum í dag, er mikil saga og djúpur sannleikur. Á yfirborðinu lætur þetta lítið yfir sér. Jesús er í Jerúsalem á páskahátíðinni og margir fara að trúa á hann. En Jesús virðist taka því fálega, eins og hann hafi einhverja fyrirvara. Hann gaf þeim ekki trúnað sinn því hann vissi hvað í þeim bjó.

Af hverju er Jesús svona leiðinlegur? Hverju sætir þessi tortryggni? Af hverju tekur hann ekki öllu þessu fólki opnum örmum og gerir það að trúnaðarvinum sínum?

Við verðum að setja þennan texta í samhengi við stóru söguna sem guðspjallið segir. Það sem hér er nýbúið að gerast er að Jesús frá Nasaret og fylgismenn hans hafa gert áhlaup á musterið í Jerúsalem, helgasta stað gyðingdómsins, og tekið það yfir. Hann gerði sér svipu úr köðlum og rak alla út úr musterinu, velti við borðum og kallaði þá ræningja sem seldu fórnardýr á uppsprengdu verði í ágóðaskyni fyrir æðsta prestinn og fjölskyldu hans. Og það er undir þessum kringumstæðum sem Jesús er að kenna í musterinu og allt þetta fólk tekur allt í einu hreina og sanna trú … að sögn.

Hvað hafði allt þetta fólk verið að gera áður en Jesús tók til sinna ráða og hreinsaði til í spillingarfjósinu? Við hverjum hló það þá? Jesús vissi það ósköp vel. Hann þekkti alla.

Hvað gerði allt þetta fólk þegar Jesú var síðan að blæða út á krossinum? Hvar var trú þess þá? Hvers máttu sín þá öll táknin sem hann hafði gert? Voru þá kannski aðrir komnir til sögunnar sem vænlegra var að hlæja við en ræflinum sem verið var að murka lífið úr á Golgata?

Hvað er bylting?

 Ég nota hér orðið „bylting“ og misnota það kannski. Mér til varnar get ég aðeins sagt að orðið hefur verið notað á þennan hátt – um samfélagsbreytingar, um víðtæka og almenna kúvendingu á viðhorfum, viðmiðum og því hvað samfélagið umber og hvað ekki. Svo dæmi sé tekið þá hefur á mínu æviskeiði orðið ekkert minna en algjör bylting í viðhorfum samfélagsins til samkynhneigðar. Og nú er svipuð bylting að eiga sér stað gagnvart kynáttun, góðu heilli.

Á nýliðnu ári heyrðist orðið „bylting“ notað um það að rjúfa þagnarmúrinn um kynferðislega áreitni og kynferðislega misbeitingu valds, um það að segja þolendaskömmun stríð á hendur og skila sektinni til hinna seku. Myllumerkið #metoo var neisti sem kveikti bál. Og ég trúi því að margir hafi sopið hveljur yfir sögunum, ekki bara því hve sumar þeirra lýstu harðsvíruðu virðingarleysi og yfirgangi, ef ekki beinlínis hegningarlagabrotum – heldur ekki síður yfir því hve margar þessar sögur voru. Og úr öllum geirum þjóðfélagsins að því er virtist. Allt í einu rann upp fyrir mörgum að þeir höfðu lifað og hrærst í fársjúku samfélagi þar sem þögn hafði ríkt um þá staðreynd að helmingur borgaranna bjó við að það væri eðlilegur hluti af reynsluheimi þeirra að vera sýnd lítilsvirðing og dónaskapur, verða fyrir áreitni og jafnvel kynferðislegu ofbeldi af hálfu, að því er virðist, stórs hluta hins helmingsins. Stjórnmálakonur, leikkonur, prestar, íþróttakonur, heilbrigðisstarfsmenn – það virtist gilda einu hvar borið var niður. Alls staðar hafði þessi óþverri grasserað og um það verið þagað. En ekki lengur.

Tuð um yfirgang pólitískrar rétthugsunar og að ekkert mætti nú lengur, karlar mættu ekki lengur reyna við konur – eins og einhver af þessum sögum hefði snúist um heiðarlega, misheppnaða viðreynslu – heyrðist auðvitað. Og heyrist enn. En hverjum þeim karli sem ekki er siðblindur og á móður, systur eða dætur – sem reyndar er mikill meirihluti íslenskra karlmanna – hlýtur að misbjóða að þær geti ekki látið drauma sína rætast án þess að eiga það á hættu að vera svívirtar eða misnotaðar kynferðislega af karlkyns kollegum eða yfirmönnum. Og að þær eigi bara að láta það yfir sig ganga.

Ný stemning

 Undir þessum kringumstæðum, í kjölfar byltingarinnar sem tókst – eða að minnsta kosti virðist vera vænlegt að veðja á að muni að lokum takast, dauði síðasta dónakallsins sé í augsýn – er bæði auðvelt og praktískt að hoppa á vagninn. Það er lítil fyrirhöfn og líklegt til vinsælda að koma út úr skápnum sem einarður feministi til langs tíma þegar þetta er stemningin. Mun minni fyrirhöfn, eins og dæmin sanna, heldur en að stilla sig síðan um að sýna sitt rétta eðli með fyrirlitlegu groddatali í því sem ranglega var treyst á að væri trúnaðarsamtal.

Við þurfum ekkert að ímynda okkur að allir viðhlæjendur þessarar byltingar séu vinir hennar.

Það var áhugavert að fylgjast með hinni siðfræðilegu umræðu sem fram fór síðustu vikur ársins sem við kvöddum í gær. Ég stórefa að orð eins og iðrun og fyrirgefning og jafnvel sjálft syndarhugtakið hafi nokkurn tímann verið eins miðlæg í þjóðfélagsumræðunni og í lok nóvember og í desember 2018.

Og við hljótum að spyrja okkur sjálf hvað sé rétt og rangt í þessum efnum. Hve langt á umburðarlyndi okkar að ná? Hve langt má opinber smánun manna sem verða sér til skammar ganga? Skiptir það máli hverjir eiga í hlut, er ekki sama hvort það er Jón eða séra Jón? Er ekki þversögn í því fólgin að fara ljótum orðum um menn fyrir að fara ljótum orðum um menn? Er með því ekki einmitt farið niður á þeirra plan með þeim afleiðingum að í stað málefnalegrar umræðu fáum við leðjuslag?

Jú, svo sannarlega. Og ekki hefur allt verið gáfulegt eða geðslegt sem kom fram í umræðunni, beggja vegna víglínunnar.

Hvað má þá?

En við sem kristið fólk megum þó standa vörð um grundvallarhugtök siðfræðinnar sem við aðhyllumst, hugtök á borð við iðrun og fyrirgefningu, og láta ekki misnota þau, útvatna og afskræma til að firra menn ábyrgð orða sinna og gjörða.

Við megum benda á að setningin: „Sá yðar sem syndlaus er kasti fyrstur steini“ var sögð til að verja forsmáða, réttlausa og varnarlausa konu fyrir grjótkasti vel stæðra karla úr stétt góðborgara, ekki til að verja rétt vel stæðra karla úr stétt góðborgara til að svívirða alla þá þjóðfélgashópa koll af kolli sem þurft hafa að heyja réttindabaráttu til að standa jafnfætis þeim frammi fyrir stofnunum samfélagsins.

Við megum benda á að fyrirgefning fæst fyrir iðrun og yfirbót eins og sagan af týnda syninum sýnir. Hún fæst ekki fyrir að neita sök og benda á aðra, enda væri í því fólgin þversögn, því hvað á að fyrirgefa þeim sem ekkert hefur til saka unnið?

Við megum benda á að iðrun í orði án nokkurra yfirbóta í verki er orðin tóm og einskis verð. Það er munur á því að sjá að sér, játa sök sína, iðrast og bæta fyrir brot sín og hinu að grenja sig hvítan af ótta við afleiðingar þess að gera það ekki.

Hvernig kristin manneskja á að bregðast við forherðingu er nefnilega ekki síður mikilvæg siðferðisleg spurning sem við stöndum frammi fyrir og ekki er síður þörf að ræða en hinar spurningarnar sem ég hef varpað hér fram. Hvað segir Nýja testamentið okkur um syndarann sem neitar sök? Um misgjörðarmanninn sem kann ekki að skammast sín? Um valdafólkið sem misnotar opinbera aðstöðu sína í eiginhagsmunaskyni á kostnað almennings? Og má þá ekki einu gilda hvort það er gert í opinberu embætti eða annarri valdastöðu? Breytir það einhverju hvort brotið er framið í efnahagslegum eða kynferðislegum tilgangi?

Hvernig eigum við að bregðast við dónaköllunum og spilltu embættismönnunum sem annað hvort neita allri sök eða krefjast bara umbúðalaust fyrirgefningar, eins og hún sé eitthvað sem þeir eigi heimtingu á án þess að hafa nokkuð til hennar unnið?

Hvað hefði Jesús gert?

Það sem Jesús gæti hafa gert

Þeirri spurningu get ég ekki svarað.

En get bent á að eitt af því sem hann gæti hafa gert er að gera sér svipu úr köðlum, velta um borðum þeirra og hrekja þá á flótta.

Jesús Kristur var nefnilega byltingarleiðtogi. Sú valdefling smælingjanna og miskunnarlaus gagnrýni hans á valdhafa, sem var leiðarstefið í boðskap hans, var ekkert annað en ófyrirleitin árás á ríkjandi viðhorf og valdastrúktúr samfélagsins sem hann starfaði í.

Og samfélagið sem við búum í virðist því miður vera þannig að enn er boðskapur Jesú árás á ómenningu sem manni sýnist vera rótgróin því og samofin.

Áleitnasta spurningin sem við ættum að spyrja okkur í dag, að mínu mati, varðar kannski einmitt byltinguna … byltinguna gegn valdleysinu, raddleysinu, undirokuninni, kúguninni og þögguninni, í hvaða nafni sem byltingin er gerð.

Og hún er þessi: Er ég vinur byltingarinnar … eða viðhlæjandi?

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju á nýársdag 2019

Sanna

Sanna MagdalenaÞeir buðu þér sæti við borðið hjá sér

að bjóða þér léttari hlekki

og lýðurinn gerði lítið úr þér

er þú lést sem þú heyrðir það ekki.

 

En þú komst ekki puntuð með pennastöng

að pára einhver falleg orð.

Þú mættir með öxi, mjó og svöng,

að mölva þetta helvítis borð.

tungutalPistill: Þá er upp var runninn hvítasunnudagur voru allir saman komnir á einum stað. Varð þá skyndilega gnýr af himni, eins og óveður væri að skella á, og fyllti allt húsið þar sem þeir voru. Þeim birtust tungur, eins og af eldi væru, er kvísluðust og settust á hvert og eitt þeirra. Allir fylltust heilögum anda og tóku að tala öðrum tungum, eins og andinn gaf þeim að mæla. Í Jerúsalem dvöldust Gyðingar, guðræknir menn, frá öllum löndum undir himninum. Er þetta hljóð heyrðist kom allur hópurinn saman. Þeim brá mjög við því að hver og einn heyrði þá mæla á sína tungu. Menn voru frá sér af undrun og sögðu: „Eru þetta ekki allt Galíleumenn sem hér eru að tala? Hvernig má það vera að við, hvert og eitt, heyrum þá tala okkar eigið móðurmál? Við erum Partar, Medar og Elamítar, við erum frá Mesópótamíu, Júdeu, Kappadókíu, Pontus og Asíu, frá Frýgíu og Pamfýlíu, Egyptalandi og Líbýubyggðum við Kýrene og við sem hingað erum flutt frá Róm. Hér eru bæði Gyðingar og þeir sem tekið hafa trú Gyðinga, Kríteyingar og Arabar. Við heyrum þá tala á tungum okkar um stórmerki Guðs.“ (Post 2.1-11)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Pistill dagsins í dag segir frá kraftaverki. Kraftaverki sem margir telja endurtaka sig aftur og aftur við kristnar trúarathafnir enn þann dag í dag: Tungutali.

Og nú er ég að tala um viðkvæmt mál sem skiptar skoðanir eru á.

Tungutal nú

Til eru söfnuðir sem líta á tungutal sem svo mikið grundvallaratriði að í raun sé ekki hægt að tala um að heilagur andi sé meðal annarra en þeirra sem fara í annarlegt ástand við tilbeiðsluna þannig að upp úr þeim velli merkingarlausar málhljóðarunur í belg og biðu. Menn í trúarmóki tala tungum. Svo einfalt er það.

Tungutal við trúarathafnir hefur verið rannsakað með vísindalegum hætti. Auðvitað ekki allt, fyrr mætti nú vera. En viðamiklar rannsóknir á upptökum af því sem fólk segir í þessu ástandi í hinum ýmsu söfnuðum hafa leitt í ljós að það er bull; merkingarlaust babl.

En þá er eðlilegt að spyrja: Til hvers?

Hvað er unnið með því? Hvaða gagn er Guðsríkinu gert með því? Hvernig miðar það að því að skila okkur til fyrirheitna landsins þar sem friður og jöfnuður ríkir?

Ég ætla ekki að fullyrða að við slíkar athafnir sé heilagur andi víðs fjarri. Um það get ég ekkert sagt. Ég leyfi mér hins vegar að halda því fram að slíkir atburðir út af fyrir sig flokkist ekki undir neins konar kraftaverk. Við vitum að sefjunarmáttur mannshugans er gríðarlegur og tungutal við trúarathafnir á sér sennilega frekar félagssálfræðilegar skýringar en guðdómlegar.

Að skilja söguna

Kraftaverk eru nefnilega alltaf kærleiksverk. Þau snúast aldrei um þann sem þau framkvæmir. Jesús mettar hungraða, læknar sjúka, líknar sorgmæddum. Babl í trúarmóki sem enginn skilur gerir ekkert af þessu.

Enda er sagan af undrinu á hvítasunnudag í öðrum kafla Postulasögunnar ekki af mönnum sem féllu í mók og böbluðu eitthvað bull. Hún er um menn sem raunverulega sögðu eitthvað á tungumálum sem þeir töluðu ekki sjálfir en þeir sem það gerðu skildu. Arameískumælandi Galíleumenn töluðu þannig að Partar, Medar, Elamítar, Mesapótamíumenn, Júdeumenn, Kappadókar, fólk frá Pontus-héraði við sunnanvert Svartahaf, fólk annars staðar frá þessu landsvæði sem í dag er kallað Litla-Asía en er bara kallað Asía í Nýja testamentinu, Frýgíumenn, Egyptar, Líbýumenn, Rómverjar, Kríteyingar og Arabar skildu það sem sagt var.

Um það er sagan. Um það að vera skilinn.

Tungutal þar sem enginn viðstaddra skilur orð af því sem sagt er á ekkert skylt við það sem þessi frásögn greinir frá.

Og kannski er það hið eilífa krafataverk: Að vera skilinn. Að ég skuli geta staðið hér og kreist loft upp úr mér og notað barkann, tunguna, varir og munn til að móta þannig bylgjur sem, þegar þær lenda á eyrum ykkar, geta teiknað myndir fyrir augum ykkar, plantað hugmyndum í hugskot ykkar, miðlað þekkingu, innsæi, lífsviðhorfum … vakið með ykkur sorg, gleði, fögnuð … eða reiði. Og ég get miðlað ykkur af líðan minni, reynslu minni, sögu minni, sorgum mínum og gleði … og reiði. Einhverju sem er mikilvægara fyrir persónulega sálarheill mína að aðrir skilji heldur en guðfræðilegar útleggingar mínar á orðum heilagrar ritningar, svo dæmi sé tekið.

Hvað er þetta annað en hugsanaflutningur sem jafnast á við trylltustu vísindaóra?

Enn stórkostlegra kraftaverk er kannski að fyrir tæpum tvöþúsundum árum skyldi óþekktur einstaklingur teikna nokkur strik með bleki unnu fyrst og fremst úr sóti og jurtaolíu á papýrusörk og skrásetja þannig frásögnina sem hér var lesin áðan … á öðru tungumáli í öðrum heimshluta á öðru tímaskeiði mannkynssögunnar … og við skildum hana.

Hún er ekki um að falla í trans og babla.

Hún er um það að skiljast.

Þrívíð frásögn

Kraftaverkafrásagnir hafa alltaf þrjár víddir. Sú bókstaflega er augljósust: Menn tala tungumál sem þeir kunna ekki en þeir sem það gera skilja þá. Það á ekki að vera hægt. Af því leiðir að þetta verður að kalla kraftaverk. Punktur.

Næsta vídd er hin táknræna. Þar skulum við staldra við og spyrja: Hvar er kærleiksverkið í þessu kraftaverki? Hér er ekki greint frá því að nokkur maður hafi mettast eða læknast eða huggast. Aðeins að þessi allra þjóða kvikindi sem þarna voru saman komin til að fagna Hvítasunnuni, gyðinglegri hveitiuppskeruhátíð, Shavóþ, sem á þessum tíma var orðin tileinkuð þeim atburði þegar Móses tók við lögmálinu á Sínaífjalli og markar þannig eiginlega upphaf gyðingdómsins … eins konar afmæli gyðingdómsins … hafi heyrt þessa Galíleumenn tala á sínum eigin tungum – um stórmerki Guðs.

Hvað þeir sögðu nákvæmlega fylgir ekki sögunni. Enda er hún ekki um það hvað þeir sögðu. Hún er um að það að fá að heyra um stórmerki Guðs á sínu eigin móðurmáli sé dýrmætt … lífsbætandi. Þannig er Guð kominn nær þér, hann er kominn til þín. Þú þarft ekki að hafa vald á einhverju helgimáli eða framandi tungu til að tala við Guð. Hann skilur tungumálið sem þú hugsar á. Tungumálið sem þú lærðir að tjá þig á.

Hann skilur þig.

Móðurmálið mitt

Þriðja víddin er síðan hin trúarlega. Þá spyrjum við: Hvað kemur þetta mér við? Hvaða erindi á þessi saga við mig í dag?

Biblían hefur verið til á móðurmáli mínu síðan á sextándu öld og verið þýdd og endurþýdd alloft síðan þá, nú síðast fyrir aðeins ellefu árum.

En skil ég hana?

Hvað er náð? Hvað er friður? Hvað er hjálpræði?

Hvað þýðir það vera í skugga einhvers? Þýðir það ekki að einhver er að stela ljósinu frá manni? Enginn vill vera í skugganum af einhverjum öðrum. Enginn vill láta aðra varpa skugga á sig. Í Biblíunni þýðir það aftur á móti að njóta verndar einhvers fyrir steikjandi sólarhitanum sem mun meiri ógn stafar af þar sem sögusvið hennar er heldur en frosti og kulda. Þar táknar skugginn líkn forsælunnar. „Í skugga vængja þinna fagna ég,“ (Slm 63.8) segir í Davíðssálmum.

Ég nefni þetta sem dæmi, annars vegar um orð sem við notum lítið í daglegu tali og hins vegar um framandi orðanotkun. Það er nefnilega ekki nóg að skilja tungumálið. Það verður að skilja tungutakið líka. Hver hefur ekki rekist á fullkomlega óskiljanlegar setningar á íslensku sem út af fyrir sig er rétt, orð fyrir orð? Þetta er einkum algengt í ritmáli frá hinu opinbera.

Fæðing kirkjunnar

Shavóþ var eins konar afmælisdagur gyðingdómsins og hvítasunnan er afmælisdagur kirkjunnar. Stofnun hennar er miðuð við atburðinn sem frá greinir í upphafi annars kafla Postulasögunnar. Stofnun hennar er beinlínis miðuð við þann atburð þegar fólk af fjöldamörgum þjóðernum heyrði talað um stórmerki Guðs þannig að allir skildu.

Og skilaboðin til okkar eru að tala þannig að það skiljist. Að grafa ekki erindi okkar í skrúðyrðaþvælu eða helgimáli sem er framandlegt langflestum þeirra sem tala og hugsa á tungumálinu. Og þegar mikið liggur við að tala enga tæpitungu. Eða svo vísað sé í Rómverjabréfið, að tala þannig að flærðarleysi elsku okkar sé augljóst og andstyggð okkar á því sem vont er fari ekki á milli mála. (Róm 12.9)

Það er ekkert kristilegt við það að tipla á tánum í kringum málefni, sem skiptar skoðanir eru á, til að gæta þess að styggja engan. Jesús frá Nasaret var ekki negldur á kross af því að hann styggði engan, heldur af því að orð hans ógnuðu stöðu þeirra sem miskunnarlaust misbeittu valdi sínu til að kúga lýðinn í þágu eigin hagsmuna.

Og af hverju gerðu þau það?

Af því að fólkið skildi hann.

Það sem Jesús sagði ekki

Jesús sagði ekki: „Verknaðarskylda einstaklinga gagnvart öðrum aðilum skal vera í gagnkvæmu og samhangandi umönnunarsambandi við væntingar þeirra til hliðstæðrar aðhlynningarþjónustu téðra aðila við öndverðar kringumstæður.“

Þá hefði engin hætta stafað af honum.

Hann sagði: „Allt sem þið viljið að aðrir menn geri ykkur skuluð þið gera þeim.“ (Matt 7.12)

Hann sagði ekki: „Forsvarsaðilar lífsskoðanastofnana hafa í síauknum mæli þróað verkferla með þeim hætti að hinn fjárhagslegi ávinningur starfseminnar verkar tekjuaukandi fyrir umsjáraðila tilbeiðsluathafna á ársgrundvelli.“

Hann sagði: „Þið hafið gert hús föður míns að ræningjabæli.“ (Lúk 19.46)

Hann sakaði valdhafa ekki um að áhyggjuefni væri að greina mætti vaxandi tilhneigingu til þess að þess væri ekki gætt með nægilega skilvirkum og gegnsæum hætti að viðunandi og ásættanlegt samræmi væri á milli opinberra reglugerða og tilskipana um hvað teldist til saknæms athæfis almennra borgara annars vegar og hins vegar þeirra verkferla sem yfirumsjónaraðilar samfélagslegarar allsherjarreglu og styrkingar innviðanna færu eftir við úrvinnslu þeirra athafna sem væru á ábyrgð og valdsviði þeirra.

Hann gerði það ekki.

Hann kallaði þá hræsnara.

Og kirkja hans á að gera það líka.

Á afmælinu sínu minnir hún sig á að það er ekki hlutverk hennar að babla einhverja hátimbraða merkingarleysu sem ekki nokkur maður skilur. Hún á að segja frá stórmerkjum Guðs, að segja frá náðinni, hjálpræðinu og kærleikanum, flærðarleysi elsku sinnar og andstyggð sinni á því sem vont er … þannig að það skiljist.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju á hvítasunnudag, 20. 5. 2018

(Skoskt þjóðlag/D. Þ. J.)

 

Eitt kjökur um nótt sem þig kallar til sín

þegar kærleik og yl þarf að veita

er sem lofsöngur ómi um lífsins mestu dýrð;

að svo lítið nái öllu að breyta.

 

Hún kemur sem vor inn í vetrarins drunga

með von um að nú muni hlýna

og vakir þér yfir sem vetrarmáni skær

svo að veröldin fer gjörvöll að skína.

 

Eitt bros sem í sviphending birtist og fer

eins og bliki á himneska sjóði

er örskot sem færir þér eilífðina um stund

svo að einskis virði er jarðneskur gróði.

 

Það kemur sem vor inn í vetrarins drunga

með von um að nú muni hlýna

og vakir þér yfir sem vetrarmáni skær

svo að veröldin fer gjörvöll að skína.

 

Eitt varnarlaust líf sem í vanmætti þér

ber að vernda og hlú að og gæta

í fullkomnu trausti í faðmi hvílir rótt.

Það er frelsara sínum að mæta.

 

Hann kemur sem vor inn í vetrarins drunga

með von um að nú muni hlýna

og vakir þér yfir sem vetrarmáni skær

svo að veröldin fer gjörvöll að skína.

 

Guðspjall: Ég er góði hirðirinn. Góði hirðirinn leggur líf sitt í sölurnar fyrir sauðina. Sá sem er leigður og hvorki er hirðir né á sauðina, hann flýr og yfirgefur sauðina þegar hann sér úlfinn koma og úlfurinn hremmir þá og tvístrar þeim. Enda gætir hann sauðanna aðeins fyrir borgun og er ekkert annt um þá. Ég er góði hirðirinn og þekki mína og mínir þekkja mig eins og faðirinn þekkir mig og ég þekki föðurinn. Ég legg líf mitt í sölurnar fyrir sauðina. Ég á líka aðra sauði sem eru ekki úr þessu sauðabyrgi. Þá ber mér einnig að leiða, þeir munu heyra raust mína. Og það verður ein hjörð, einn hirðir. (Jóh 10.11-16)

Bernhard_Plockhorst_-_Good_ShephardNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í dag sjáum við eina þekktustu og um leið geðfelldustu myndina af Jesú Kristi. Myndina af góða hirðinum. Myndin var þekkt í trúararfi gyðinga, eins og við heyrðum af lexíunni úr Spádómsbók Esekíels, þar sem Guð líkir sér í orðum spámannsins við góðan hirði sem heldur hjörð sinni til beitar í góðu haglendi. Jesús heldur áfram með þetta myndmál, en gengur lengra. Hann bókstaflega leggur lífið í sölurnar fyrir sauði sína. Hann er ekki leigður til að gæta hjarðarinnar heldur erum við hans hjörð.

Köllun hirðisins

Almennt er talið að hirðarnir sem flýja og yfirgefa sauðina þegar hætta steðjar að, sem Jesús nefnir í þessari ræðu, tákni faríseana en kannski ekki síður falsspámennina sem vaðið höfðu uppi á landsvæðinu með ýmiss konar boðskap, en létu sig sumir hverjir hverfa þegar þeim var ekki lengur vært vegna ofsókna stjórnvalda. Jesús var ekki af því tagi. Hann gætti hjarðar sinnar uns það kostaði hann lífið.

Þannig getur Jesús verið okkur fyrirmynd um það hvað í hugrekki felst. Honum stóð til boða að láta sig hverfa og fara huldu höfði eftir að honum var ljóst hvert stefndi. Hann þekkti óttann. Í grasagarðinum áður en hann var handtekinn lá hann á bæn og bað Guð að taka frá sér kaleik þennan. (Lúk 22.42) En um leið var hann reiðubúinn til að drekka hann í botn ef til þess kæmi. Hann var ekki þræll ótta síns.

Við getum hugleitt um stund hvernig sagan hefði orðið öðruvísi ef Jesús hefði stungið af, flúið frá öllu saman til að bjarga lífi sínu. Óvíst er að Rómverjarnir hefðu haft uppi á honum. Þeir voru ekki betur að sér um útlit hans en svo að þeir þurftu að biðja Júdas að benda sér á hann. Honum hefði verið í lófa lagið að láta sig hverfa inn í fjöldann og sleppa tiltölulega óskaddaður frá ævintýrinu. Hann hefði síðar getað sagt barnabörnunum æsilegar sögur frá því þegar hann var spámaður í Jerúsalem og Rómverjarnir reyndu að góma hann og með hvaða klækjum og lymskubrögðum hann lék á þá.

Og þannig hefði hann ónýtt allt starf sitt. Allt sem hann starfaði og barðist fyrir hefði orðið einskis vert og við hefðum sennilega aldrei heyrt hans getið, ekki frekar en Þevdasar eða Júdasar frá Galíleu sem líklega voru einhverjir lukkuriddarar sem fóru mikinn áður en Jesús kom fram og við vitum aðeins að voru til vegna þess að þeir eru nefndir í ræðu Gamalíels fyrir æðstaráðinu í 5. kafla Postulasögunnar.

Við værum ekki hér ef ekki hefði verið fyrir hugrekki Jesú frá Nasaret að fylgja því, sem hann stóð fyrir, upp á krossinn.

Fyrir hvað stöndum við? Hverju erum við reiðubúin til að fórna fyrir það? Þegjum við ef við eigum á hættu að kalla yfir okkur óþægindi með því að segja það sem við vitum vera sannleikann? Ég er ekki að tala um krossfestingu, bara eitthvað eins og skítkast í athugasemdakerfum netmiðla, svívirðingar á facebook, óþægileg símtöl heim til manns frá fólki í lélegu jafnvægi. Í versta falli hættu á fjárhagstjóni eða jafnvel atvinnumissi.

Er það þess virði?

Hin sauðabyrgin

Jesús segir okkur líka í guðspjalli dagsins að hann eigi fleiri sauðabyrgi en þetta og að þar séu líka hans sauðir. Við gætum staldrað aðeins við hér og velt því fyrir okkur hvert okkar sauðabyrgi sé. Er það Laugarneskirkja og hin sauðabyrgin þá aðrar kirkjur? Er sauðabyrgið Þjóðkirkjan, jafnvel hin kristna kirkja eins og hún leggur sig og hin sauðabyrgin þeir sem ekki tilheyra henni? Er sauðabyrgið okkar kannski þessa eyja hér á mörkum hins byggilega heims?

Þekkjum við sauðina úr hinum sauðabyrgjunum frá úlfunum? Því við skulum ekkert ganga þess dulin að úlfarnir eru á meðal okkar, þeir sem það vakir fyrir að tvístra hjörðinni, spilla sannleikanum, skjóta okkur skelk í bringu. Þagga niður í okkur þegar sannleikurinn brennur á tungu okkar. Eða það sem er enn betra fyrir þá: Valda okkur svo miklum óþægindum þegar við segjum sannleikann að við þöggum niður í okkur sjálf af ótta við þá og vinnum þannig vinnuna þeirra fyrir þá: Að þagga niður í okkur.

Því þeir þurfa ekki stuðning okkar við að tvístra hjörðinni og snúa sannleikanum á hvolf. Þeim nægir þögn okkar.

Verkfæri sannleikans

Það getur verið erfitt að þekkja aðra sauði frá úlfum, einkum og sér í lagi úlfum sem eru í sauðagærum.

Til þess höfum við enga aðra aðferð en sannleikann; grundvallarsannindi kristinnar trúar. Leiðarljósið í siðferðilegri breytni sem Jesús skildi eftir handa okkur: Að elska Guð og náungann. Ekki bara náungann sem er okkur að skapi; náungann sem deilir með okkur uppruna og trúarbrögðum, stjórnmálaskoðunum og þar fram eftir götunum.

Að allt sem við viljum að aðrir menn geri okkur beri okkur að gera þeim. Ekki aðrir kristnir menn, aðrir hvítir menn, karlmenn eða kvenmenn, vinstri menn eða hægri menn. Nei, aðrir menn.

En kannski fyrst og fremst að það sem við gerum okkar minnstu bræðrum og systrum gerum við frelsara okkar. Okkar minnstu bræðrum og systrum; þeim sem veikasta stöðu hafa í samfélagi okkar, þeim sem ekki eru í neinni aðstöðu til að bera hönd fyrir höfuð sér. Þegar á þá er ráðist er það skylda kristins manns að koma þeim til varnar.

Spámaðurinn Jesaja brýnir okkur til að reka réttar munaðarleysingjans og verja mál ekkjunnar (Jes 1.17), sem er fólkið sem var í veikastri stöðu á hans dögum. Jesús segir sjálfur: „Útlendingur var ég og þér hýstuð mig.“ Og það eru einmitt útlendingar – flóttafólk og hælisleitendur – sem eru í veikastri stöðu á Íslandi í samtíma okkar.

Og ýlfrið berst okkur til eyrna um að við eigum ekki að taka við þessum landflótta heiðingjum, ekki að taka okkur miskunnsama Samverjann til eftirbreytni í siðferðilegum efnum, sem einmitt bjó um sár manns sem hann ekki deildi trúarbrögðum með og hjúkraði honum til heilsu. Og það þótt lokaorð þessarar dæmisögu Jesú séu beinlínis: „Far þú og gjör slíkt hið sama.“ (Lúk 10.37)

Aðferðafræði úlfsins

Hvernig er hægt að misskilja þetta? Hvernig er hægt að taka þetta og snúa þessu svona gjörsamlega á hvolf? Hvernig er hægt að skella svona fullkomlega skollaeyrum við sjálfu leiðarstefinu í öllu kristilegu hugarfari og breytni og telja sér samt trú um að maður sé kristin manneskja?

Alið er á tortryggni í garð þeirra sem við eigum að hlú að og hjúkra, hýsa og skýla, með því að spyrja hvað það kosti okkur. Rétt eins og ekki liggi fyrir sú borðleggjandi staðreynd að það kostar ekki krónu. Hver króna sem varið er í að veita fólki skjól og hæli á Íslandi og hjálpa því til að aðlagast íslensku samfélagi og verða hluti af því er fjárfesting í nýjum borgurum – nýjum, nýtum þjóðfélagsþegnum. Meðalflóttamaðurinn borgar þessa fjárhæð upp á örfáum árum með tekju- og neyslusköttum eftir að hann er orðinn virkur þátttakandi í íslensku samfélagi. Eftir það er hann farinn að skila hreinum hagnaði.

Þannig er flóttafólk í raun hagkvæmari borgarar en innfæddur Íslendingur sem kostaður er til manns úr sjóðum samneyslunnar fram á þrítugsaldur ef ekki lengur. Að ég tali nú ekki um ef hann ofaníkaupið kann einhverjar aðferðir til að láta samneysluna fjármagna stóran hluta af uppihaldi sínu og einkaneyslu … fram á sjötugsaldur.

Auðvitað er þetta samt ekki spurning um krónur og aura. Þetta er spurning um rétt og rangt. En jafnvel þeir sem ekki bera skynbragð á rétt og rangt heldur aðeins á krónur og aura ættu, ef þeir reikna dæmið, að komast að sömu niðurstöðu og hinir, sem einfaldlega trúa því að það sé skylda þeirra að koma kristilega fram við þá sem minnst mega sín, að skjóta skjólshúsi yfir þá sem hvergi eiga höfði að að halla, að bera hönd fyrir höfuð hinna varnarlausu, sem ekki geta gert það sjálfir, þegar að þeim er veist.

Á berangri

Við erum nefnilega ekki innilokuð í sauðabyrginu okkar, óhult og örugg. Við erum úti á akrinum og úlfarnir eru allt í kringum okkur. Þeir hættulegustu bregða yfir sig sauðagæru og blanda sér í hópinn til að geta hvíslað í eyru okkar að sauðirnir úr hinu sauðabyrginu séu úlfarnir sem okkur beri að óttast. Þetta eru þeir sem flagga kristnum gildum í málflutningi sem síðan er ekkert annað en gróf aðför að öllu sem talist getur kristilegt.

En góði hirðirinn er á meðal okkar. Hann er með okkur í orði sínu. Hann er með okkur í þeim grundvallarlífsgildum sem hann skildi eftir, sínum eilífa leiðarvísi inn í fyrirheitna landið þar sem réttlæti og friður ríkir; Guðsríkið mitt á meðal okkar.

En það krefst þess að við höfum hugrekki til að bjóða úlfunum byrginn. Að við linnum ekki andspyrnunni gegn skemmdarverkum þeirra á hinum kristna boðskap. Að við leynum ekki andúð okkar á því sem þeir hafa fram að færa. Að við ljáum ekki viðhorfum þeirra lögmæti með því að taka þau til greina sem umræðutæk.

Sumt á einfaldlega ekki að vera til umræðu.

Maður spyr ekki hvað það kosti að vera ekki illmenni. Maður spyr: „Hvað stoðar það manninn að eignast allan heiminn og glata sálu sinni?“ (Matt 16.26)

Berserksgangur lyginnar

Stundum er sagt að lygin komist hálfa leið í kringum hnöttinn áður en sannleikurinn nær að reima á sig skóna. Og víst er margt til í því. Við sjáum lygina fara mikla sigurför um heiminn um þessar mundir og vaxa fiskur um hrygg í löndum sem við höfum til þessa talið byggð siðuðum þjóðum. Þjóðernishyggja með tilheyrandi útlendingahatri og ógnum við borgaraleg réttindi, einkum hinsegin fólks og kvenna, er í örum vexti víðast hvar. Líka hér á Íslandi.

Það eru ekki bara útlenskir stjórnmálamenn sem farnir eru að tjá sig með hætti sem sent hefði kalt vatn á milli skinns og hörunds á öllu siðferðilega heilbrigðu fólki hefðu þau fallið á árunum fyrst eftir seinni heimstyrjöldina þegar heimsbyggðin var enn lömuð af hryllingi yfir voðaverkum nasista. Íslenskir stjórnmálamenn eru í auknum mæli farnir að tjá sig á þeim nótum. Þjóðernisöfgaflokkar eru við völd og sitja í ríkisstjórnum í mörgum löndum sem við eigum í nánum samskiptum við.

Ætlum við að þegja? Ætlum við að sætta okkur við þetta? Eða ætlum við að brýna raustina og hrópa sannleikann fullum hálsi upp í brimgný hatursorðræðunnar?

Hvað ef það kostar okkur vinsældir? Virðingu? Vinnuna?

Hvað erum við reiðubúin til að leggja í sölurnar?

Er kannski skynsamlegra að gefa sig óttanum á vald? Að lúta í lægra haldi fyrir múgsefjuninni og spila með?

Eða ætlum við að hafa hugrekki til að segja sannleikann og búa hann í orð sem ná í gegn um ýlfrið?

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 15. apríl 2018