Feeds:
Færslur
Athugasemdir

rainbow_window_cross01 - 600 pxNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Hvað er kirkjan að skipta sér af stjórnmálum? Af hverju ætti kirkjan að taka afstöðu til deilumála samtímans? Er það ekki hlutverk kirkjunnar að sameina frekar en sundra? Vinnur hún ekki gegn meginmarkmiði sínu með því að taka sér stöðu með annarri fylkingunni þar sem tvær deila? Af hverju er hún ekki þæg og góð og heldur sig við það sem til hennar friðar heyrir; að prédika líf eftir dauðann og að við eigum að vera góð hvert við annað og lætur stjórnmálamönnunum það eftir að deila um skattkerfið, auðlindanýtingu, loftslagsmál og annað dægurþras?

Að skipta máli

Svarið er einfalt: Af því að kirkjan lætur sig líf fólks varða. Kirkjan lítur ekki á það sem hlutverk sitt að klappa hinum kúguðu og þjáðu á kollinn og segja: „Svona, svona. Þetta verður miklu betra eftir að þið eruð dauð, því þá verðið þið hjá Guði og hann er svo góður, sérstaklega við aumingja eins og ykkur. Kúgararnir og arðræningjarnir fá makleg málagjöld í helvíti eftir  dauðann. Þess vegna skuluð þið láta ykkur lynda að þeir geri líf ykkar að helvíti á jörð.“

Með því að tala þannig væri hún ekki að halda uppi merki og boðskap Jesú Krists, heldur þveröfugt. Jesús Kristur mætti þjáningunni hvorki með aðdáun né skeytingarleysi heldur alltaf með líkn. Og hann kallaði arðræningjana og kúgarana sínum réttu nöfnum, jafnvel „nöðrukyn“ þegar hann var í stuði. Jesús líknaði hinum þjáðu, hann huggaði þá aldrei með því að með þjáningunni væru þeir að leggja inn fyrir sérstökum lúxus á himnum.

Ef kirkjan vill skipta máli í lífi fólks í samtíma sínum þá tekur hún afstöðu til þeirra mála sem varða lífsgæði mannkynsins. Og eitt brýnasta málefnið um þessar mundir er lofstlagsbreytingar af manna völdum. Þetta er ekki rómantískt hjal sem snýst um blóm eða fiðrildi sem kynnu að deyja út og ekki heldur um bengaltígrisdýrið eða hvítabjörninn – þótt auðvitað sé missir að hverri tegund sem verður aldauða. Dýrategundin sem við ættum að láta okkur mestu varða og vinna hörðum höndum að því að koma í veg fyrir að við útrýmum er við sjálf; homo sapiens – hinn viti borni maður.

Eða er hann það?

Lífið á jörðinni

Lífið á jörðinni mun halda áfram þrátt fyrir loftslagsbreytingar. En það kynni að vera gerólíkt nokkru sem við þekkjum. Bessadýr og moskítóflugur þurfa víst ekki að hafa miklar áhyggjur, skilst mér. En loftslagsbreytingar kynnu á endanum að gera jörðina óbyggilega fyrir okkur sjálf. En áður en að því kemur munu milljónir þjást og líða skort. Akurlönd munu sökkva í sæ með tilheyrandi hungursneyð og flóttamannavanda. Orðið „loftslagsflóttamaður“ er þegar til í málinu og ekkert bendir til þess að það sé á útleið.

Lofstlagsbreytingar af manna völdum eru vísindalega margsönnuð staðreynd. Vissulega eru þeir til sem þræta fyrir að þær séu að eiga sér stað. Og kannski er fullmikil einföldun að afgreiða þá sem það gera sem illmenni og vitleysinga.

Það er erfitt að byggja lífsafkomu sína, ég tala nú ekki um auðsöfnun hafi maður gert hana að tilgangi lífs síns, beint eða óbeint á brennslu jarðefnaeldsneytis og þurfa svo að horfast í augu við það að allir marktækir vísindamenn á jörðinni séu á einu máli um að hún sé á góðri leið með að valda mestu náttúruhamförum mannkynssögunnar. Þá er auðveldara að ráðast á vísindamennina, skera niður fjármagn til rannsókna þeirra til að reyna að þagga niður í þeim og kenna pólitískum andstæðingum sínum um að hafa skáldað þennan þvætting til að klekkja á manni. Maður gæti jafnvel freistast til að trúa því sjálfur að það sé raunin. Jesús segir að auðveldara sé fyrir úlfalda að komast í gegn um nálarauga en auðmann að komast inn í Guðs ríki. Kannski erum við einmitt að verða vitni að því núna.

Svo eru það hinir sem áratugalangur áróður gegn vísindalegum vinnubrögðum og vísindakenningum – til dæmis gegn einhverju jafnsjálfsögðu grundvallaratriði og þróun tegundanna – hefur gert ólæsa á vísindalegar niðurstöður og tortryggna í garð þeirra.

Semsagt … já … kannski er það eftir allt saman ekkert sérstaklega mikil einföldun að kalla þá sem véfengja loftslagsbreytingar af manna völdum illmenni og vitleysinga

Hlutverk okkar hinna

En þá hlýtur það líka að vera heilög skylda okkar, sem teljum okkur ekki tilheyra þeim hópi, að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að þeir fái nokkru ráðið um neitt sem varðar lífið á jörðinni.

Við höfum ekki staðið okkur sem skyldi í þeim efnum. Valdamestu menn heims leyfa sér að afneita hinu augljósa upp í opið geðið á allri heilbrigði skynsemi.

mengunVið kristnir menn trúum því að við höfum sérstakar skyldur við sköpunarverkið. Við erum sett hingað til að hugsa um það. Við erum eini hluti sköpunarverksins sem Guð gerir kröfur til. „Hann skal drottna yfir fiskum sjávarins, fuglum loftsins, búfénu, villidýrunum og allri jörðinni og öllum skriðdýrum sem skríða á jörðinni,“ segir hann. Og þetta höfum við svo sannarlega gert. En hvernig höfum við gert það? Hvers konar drottnari er það sem tortímir ríki sínu og þegnum og á endanum sjálfum sér?

Við trúum því líka að Guð elski sköpunarverk sitt. Við trúum því að Guð hafi skapað himinn og jörð af því að hann varð. Af því að Guð er kærleikur. Og kærleikur getur ekki verið til í tómi og snúist um sjálfan sig. Það er ekki hægt að elska nema elska eitthvað. Kærleikurinn krefst andlags. Þar sem ekkert er til nema Guð hefur Guð ekkert nema sjálfan sig til að elska og getur því ekki verið kærleikur og þarafleiðandi ekki heldur Guð. Allt sem er til er beinlínis til orðið til þess að vera andlag við kærleika Guðs.

Við getum komið saman í kirkju eða hvar sem er annars staðar og tjáð Guði ást okkar á honum með löngum ræðum og bænamáli fullu af fallegum orðum og skrúðmælgi. En ef við gerum það og förum svo út og misþyrmum því sem hann elskar og svívirðum það erum við með verkum okkar að tjá honum allt annað en ást okkar á honum. Kristinn maður umgengst sköpunarverkið af virðingu fyrir skaparanum.

Um þetta ættu kristnir menn að geta verið sammála.

Það sem við erum sammála um

Þrír síðustu páfar hafa tjáð sig undanbragðalaust um hnattræna hlýnun og þegar núverandi Bandaríkjaforseti heimsótti Frans páfa fyrir skemmstu afhenti sá síðarnefndi honum 192 blaðsíðna páfabréf þar sem fólk er hvatt til dáða að bregðast við – sem eins og alþjóð er kunnugt er eitur í beinum Bandaríkjaforseta.

Ágreiningur er á milli íslensku þjóðkirkjunnar og þeirrar kaþólsku um mörg málefni; svo sem um sakramentis- og embættisskilning, prestvígslu kvenna, hjónaband samkynhneigðra, getnaðarvarnir og fóstureyðingar svo fátt eitt sé nefnt. Nýlega sendi Frans páfi frá sér yfirlýsingu sem vakti athygli fyrir það hve frjálslynd og róttæk hún þótti. Hann lagði til að fráskildu fólki yrði heimilt að þiggja altarissakramentið.

Ágreiningurinn er raunverulegur og ekkert samkirkjulegt starf getur breytt yfir hann eða afmáð hann. En þegar að loftslagsmálum og virðingu fyrir sköpunarverkinu kemur gengur ekki hnífurinn á milli okkar og kaþólskra bræðra okkar og systra.

Við hljótum að spyrja okkur: Í hvernig heimi búum við þegar páfinn í Róm er orðinn hættulega frjálslyndur og róttækur í augum þeirra sem mestu ráða? Þegar kristindómur valdamesta fólks í heimi – sem svo sannarlega gerir í því að flagga kristindómi sínum við hvert tækifæri – er með þeim hætti að kaþólska kirkjan virðist beinlínis líbó og afslöppuð í samanburði?

En önnur spurning er mikilvægari: Hvaða kröfur gerir það til okkar, sem kristinna manna, að við skulum búa í slíkum heimi?

Um það mætti flytja langt mál og það ætla ég ekki að gera hér … kannski síðar.

En við skulum aldrei, aldrei gleyma þessari spurningu. Við skulum hafa hana syngjandi í kollinum á okkur hverja stund, láta hverja okkar athöfn, allt okkar mál, vera innlegg í það hvernig við svörum henni.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 25. júní 2017

dangerous pope

Guðspjall: Og Jesús sagði við þá: „Nú á einhver yðar vin og fer til hans um miðnætti og segir við hann: Vinur, lánaðu mér þrjú brauð því að vinur minn er kominn til mín úr ferð og ég hef ekkert að bera á borð fyrir hann. Mundi hinn þá svara inni: Ger mér ekki ónæði. Það er búið að loka dyrum og börn mín og ég komin í rúmið. Ég get ekki farið á fætur að fá þér brauð? Ég segi yður, þótt hann fari ekki á fætur og fái honum brauð vegna vinfengis þeirra, þá fer hann samt fram úr sakir áleitni hans og fær honum eins mörg og hann þarf. Og ég segi yður: Biðjið og yður mun gefast, leitið og þér munuð finna, knýið á og fyrir yður mun upp lokið verða. Því að hver sá öðlast sem biður, sá finnur sem leitar og fyrir þeim sem á knýr mun upp lokið verða. Er nokkur sá faðir yðar á meðal sem gæfi barni sínu höggorm ef það biður um fisk eða sporðdreka ef það biður um egg? Fyrst þér, sem eruð vondir, hafið vit á að gefa börnum yðar góðar gjafir, hve miklu fremur mun þá faðirinn himneski gefa þeim heilagan anda sem biðja hann.“ (Lúk 11.5-13)

rocket1Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Fyrir nokkrum árum skrifaði Illugi Jökulsson mjög persónulega grein þar sem hann lýsir þeirri harmrænu stund í lífi sínu þegar hann sem barn gekk af trúnni. Hann var þá, eins og hann er enn, sérlegur áhugamaður um tækni og vísindi og fylgdist gagntekinn spennu með geimferð þar sem allt virtist vera að fara úrskeiðis og vísindamenn geimferðastofnunarinnar unnu dag og nótt að því að koma geimfaranum heilu og höldnu til jarðar. Drengurinn Illugi lagðist á bæn og bað til Guðs um hjálp til handa hetjunni sinni, geimfaranum hugdjarfa. En allt kom fyrir ekki. Geimferðin endaði með ósköpum og kostaði geimfarann lífið.

Þetta þótti Illuga vægast sagt léleg frammistaða hjá Guði. Sá guð sem trú hans beindist að hefði aldrei látið þetta gerast, þannig að fyrst þetta gerðist þá gat hann ekki verið til. Hans Guð hlustaði á einlægar og óeigingjarnar bænir eins og þessa og bænheyrði. Síðan hefur Illugi ekki trúað á neinn guð, eftir því sem ég best veit – en áratugur er liðinn síðan greinin birtist.

Hann á fullan rétt á því og ekki hvarflar að mér að setja siðferði hans eða manngildi í nokkurt samhengi við trúarafstöðu hans. Ég held að flestir hljóti að vera sammála um – eins iðinn og hann hefur verið við að tjá sig um allt milli himins og jarðar í gegn um tíðina – að þar fari ekki bara fjölfróður maður heldur líka hjartahlýr mannvinur, hvort sem menn síðan eru sammála honum um þjóðfélagsmál í einu og öllu eða ekki.

Og ég held líka að flestir geti sett sig í spor hins unga Illuga. Að leggja vonir sínar og óskir í barnslega einlægu trúartrausti í hendur elskandi Guðs í trausti þess að hann verði við óskunum og geri það sem um er beðið og svo vonbrigðin þegar það gerist ekki.

Að biðja Guð

bicycleSaga ein segir frá efnalitlum dreng sem á hverjum degi bað Guð að gefa sér reiðhjól. Aldrei fékk hann reiðhjólið svo hann var við það að ganga af trúnni, en gekk fyrst á fund prestsins síns til að bera fram kvörtun. Presturinn og drengurinn ræddu lengi vel saman um bænina og kvöddust síðan með hinum mestu virktum. Daginn eftir mætir presturinn drengnum á nýju hjóli. Hann spyr drenginn hvernig hann hafi farið að því að eignast hjólið og hann svaraði: „Eftir að þú útskýrðir fyrir mér hvernig bænin virkaði, að það þýddi ekkert að biðja Guð um hjól, þá fór ég og stal hjóli og bað í staðinn Guð um fyrirgefningu.“

Þetta er kallað „að syndga upp á náðina“ og þykir ekki eftirbreytniverð guðfræði. Að lifa á yfirdrættinum á himnum – að treysta honum alla leið og sjá aldrei ástæðu til að vera í plús hjá Guði.

Ekki ætla ég að líkja hinum unga Illuga við drenginn í brandaranum, enda sá fyrrnefndi greinilega mun þroskaðari siðferðisvera en sá síðari. En þeir eiga það sameiginlegt að hafa í bæn beðið Guð um að gera eitthvað fyrir sig án árangurs. Drengurinn í brandaranum tók málin í sínar eigin hendur – sem stóð Illuga ekki til boða.

En er það ekki það sem maður á að gera? Biðja Guð að gera hluti fyrir sig? Er það ekki það sem bænin gengur út á? Er bæn ekki beiðni eða bón … eru þetta ekki í flestu tilliti samheiti? Og trúum við ekki á bænheyrslu?

Í guðspjalli dagsins fullyrðir Jesús Kristur: „Biðjið og yður mun gefast.“ Og hann útskýrir það á þá leið að fyrst við gefum ekki börnum okkar höggorm ef þau biðja um fisk eða sporðdreka ef þau biðja um egg – hví skyldi faðir okkar á himnum þá ekki gefa okkur það sem við biðjum um?

Heimur bænheyrslunnar

Mikið væri nú heimurinn indæll staður ef maður gæti beðið Guð í barnslegri einlægni um hvað sem er og hann myndi hlýða. Þá færi aldrei neitt úrskeiðis og allir fengju allar óskir sínar uppfylltar. Öll íþróttafélög yrðu alltaf Íslandsmeistarar, sætasta stelpan í skólanum væri skotin í öllum strákunum, allir fengju alltaf sjálfkrafa hæstu einkunn á öllum prófum og því væri algjör óþarfi að læra fyrir þau og engin hætta væri á því að neinar ævintýraferðir eða geimleiðangrar færu úrskeiðis svo vísindamennirnir væru í raun óþarfir eða gætu alla vega kastað til höndunum við vinnu sína hvernig sem þeim sýndist því það væri aldrei neitt raunverulegt í húfi – Guð myndi alltaf redda þeim. Allar hljómsveitir yrðu vinsælar, allar kvikmyndir fengju Óskarsverðlaun þannig að óþarfi væri að vanda sérstaklega til verka.

Það væri með öðrum orðum ekkert afrek að verða Íslandsmeistari þannig að stuðningur okkar við liðið okkar væri óþarfur og í raun tilgangslaus. Sú staðreynd að geimferðir eru afrek – einmitt vegna þess að þær eru hættulegar og margt getur farið úrskeiðis – myndi heyra sögunni til. Reyndar myndu öll afrek mannsandans heyra sögunni til.

Þjáning og dauði væri ekki lengur til þannig að við þyrftum ekki að vera góð hvert við annað; ekkert hræðilegt gæti gerst. Og við hefðum alla eilífðina til að gera upp málin þannig að það væri óþarfi að vera „skjótur til sátta“ eins og Jesús hvetur okkur til að vera í Fjallræðunni. Og minnstu bræður og systur Jesú Krists væru ekki á meðal okkar heldur eintóm stóru systkini því hver væri hjálpar þurfi eða upp á gæsku og náungakærleik kominn ef líf hans væri að öllu leyti nákvæmlega eins og hann óskar sér?

Kærleikurinn myndi sennilega heyra sögunni til.

Í öllum praktískum skilningi væri ekki lengur til einn almáttugur Guð heldur gengi um jörðina hálfur áttundi milljarður allmáttugra Guða með ólíkar langanir, markmið og þrár. Sjö og hálfur milljarður miseigingjarnra manna að segja Guði fyrir verkum.

Það segir sig sjálft að þetta gengur alls ekki upp. Þannig að við getum eins sleppt því að biðja til Guðs, er það ekki?

Eða hvað?

Kannski væri ekki úr vegi að heyra orð Jesú. Að lesa alla setninguna … að klára textann áður en við förum að álykta út frá hluta hans.

Hann segir nefnilega aldrei að Guð svari bænum okkar um fisk eða egg … eða sigur íþróttafélagsins okkar, ástir sætustu stelpurnnar, nýtt reiðhjól eða farsælan endi á háskaför sem á hug okkar allan.

Nei, það er annað sem Guð gefur okkur í bæninni.

„Fyrst þér, sem eruð vondir, hafið vit á að gefa börnum yðar góðar gjafir, hve miklu fremur mun þá faðirinn himneski gefa þeim heilagan anda sem biðja hann,“ segir Jesús.

Heilagan anda.

Hvað er það?

Samfélag heilags anda

Þrenningarlærdómurinn þvælist fyrir mörgum, einn Guð í þremur persónum; föður, syni og heilögum anda. Samkvæmt kenningum kirkjunnar er þetta satt en samtímis óskiljanlegt, þannig að ef ég þættist skilja þetta og reyndi að útskýra það fyrir ykkur væri ég samkvæmt kenningunni sjálfri sjálfkrafa farinn að boða villutrú, hvað sem ég segði.

krossmarkEn þegar ég útskýri fyrir börnum að krossinn okkar teikni upp þrenninguna eins og ég skil hana, að ég bendi upp til himins þegar ég segi að við trúum á Guð á himni, að ég dreg línu niður til jarðarinnar þegar ég segi að við trúum á Guð á jörðu og að ég dreg lárétta línu frá manni til manns þegar ég segi að við trúum á Guð í hjörtum allra manna – og að við köllum Guð á himni „Guð föður“, Guð sem kom til jarðarinnar, Jesú Krist, „son“ og Guð í hjörtum allra manna „heilagan anda“ og að það sé allt einn og sami guðinn sem sé kærleikur – þá finnst þeim það ekkert mjög ruglingslegt. Það síðar á lífsleiðinni sem þetta fer að standa í okkur.

Guð í hjörtum allra manna. Heilagur andi.

Í síðustu viku lásum við fallegan texta úr Fyrra Jóhannesarbréfi þar sem segir einfaldlega „Guð er kærleikur“ og haldið er áfram og fullyrt að ef við elskum hvert annað þá sé Guð í okkur og við í Guði.

Guð í okkur. Heilagur andi.

Okkur stendur til boða að vera samfélag heilags anda. Að vera kærleikssamfélag.

Hvernig getum við hafnað því tilboði? Hvernig getum við ekki borið okkur eftir þeirri gjöf?

Í kærleikssamfélaginu rætast ekki allar óskir. Við verðum fyrir harmi og áföllum. En þegar það gerist njótum við ástar og umhyggju náungans sem leitast við að elska Guð og náungann minnugur þess að það sem við gerum okkar minnstu bræðrum og systrum gerum við Jesú Kristi. Þar gerum við slíkt hið sama, komum fram við aðra eins og við viljum að komið sé fram við okkur.

Og það eina sem við þurfum að gera er að vilja það … og biðja um það.

Kannski hef ég ekki sagt neitt í þessari prédikun sem Steingrímur Thorsteinsson sagði ekki betur þegar hann orti:

Trúðu á tvennt í heimi.

Tign sem æðsta ber.

Guð í alheims geimi.

Guð í sjálfum þér.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 21. maí 2017

heart-shaped-cloud-formation-detlev-van-ravenswaayPistill: Þetta er kærleikurinn: Ekki að við elskuðum Guð heldur að hann elskaði okkur og sendi son sinn til að vera friðþæging fyrir syndir okkar. Þið elskuðu, fyrst Guð hefur elskað okkur svo mikið þá ber okkur einnig að elska hvert annað. Enginn hefur nokkurn tíma séð Guð. Ef við elskum hvert annað þá er Guð í okkur og kærleikur hans er fullkomnaður í okkur. Guð hefur gefið okkur anda sinn og þannig vitum við að við erum í honum og hann í okkur. Við höfum séð og vitnum að faðirinn hefur sent soninn til að vera frelsari heimsins. Hver sem játar að Jesús sé sonur Guðs, í honum er Guð stöðugur og hann í Guði. Við þekkjum kærleikann, sem Guð hefur á okkur, og trúum á hann. Guð er kærleikur og sá sem er stöðugur í kærleikanum er stöðugur í Guði og Guð er stöðugur í honum. (1Jóh 4.10-16)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni, Jesú Kristi. Amen.

Sagan segir að á sínum tíma hafi Guðleysisráð Sovétríkjanna sálugu komið saman til fundar. Fundarmönnum var mikið niðri fyrir og raunar í öngum sínum, því aðgerðir þeirra voru ekki að skila þeim árangri sem vænst var. Hvernig sem þeir reyndu að berja niður kristindóminn þá virtist það ekki hafa nein áhrif. Prestar höfðu verið fangelsaðir og sendir í gúlagið og kirkjur teknar herskildi og breytt í kartöflugeymslur, en allt kom fyrir ekki. Fólk hélt áfram að trúa, hélt áfram að biðja, hélt áfram að koma saman í Jesú nafni í tilbeiðslu og bænagjörð. Hvað áttu þeir til bragðs að taka? Hvað var eiginlega til ráða? – Niðurstaðan var sú að sennilega væri skynsamlegast að senda menn til Svíþjóðar … til að komast að því hvernig þeir fóru að þessu.

Sagan er ábyggilega haugalygi, en það skiptir ekki máli … sannleikurinn í henni er djúpur og mikill fyrir því.

Þörfin fyrir Guð

Það er kannski engin tilviljun að í velferðar- og velmegunarsamfélögum virðist almenn trúariðkun einna helst eiga undir högg að sækja. Kirkjum á slíkum stöðum hættir til að verða latar og værukærar. Eldmóðurinn sem þarf til að halda lífi í voninni um bætt og betra hlutskipti – um Guðs ríki mitt á meðal okkar – nærist á þörfinni fyrir bætt og betra hlutskipti. Þar sem sú þörf er ekki mikil, þar sem allur þorri almennings býr ekki við fátækt og kúgun, virðist vera minni þörf fyrir Guð. Þar sem vonin er alltaf handan við hornið, þar sem bágt ástand er tímabundið og hægt að vinna sig út úr því, þar sem stjórnvöld leggja ekki allt kapp á að viðhalda vonleysi og draga kjark úr fólki til að verja völd sín, þar sem þú getur brett upp ermar og reddað þér eða í versta falli fengið þá félagslegu aðstoð sem þú átt rétt á til að bjarga þér … til hvers að biðja Guð um hjálp? Þar sem þú ert sjálfur við stjórnvölinn á lífi þínu og allt gengur bærilega … til hvers að lúta handleiðslu æðri máttar?

En jafnvel þar … stendur manneskjan með reglulegu millibili frammi fyrir vanmætti sínum.

Í slíkum samfélögum missir fólk líka tökin á lífi sínu, hvort sem það er í víti fíknar eða annarra sjúkdóma eða bara í sjálfselsku, eigingirni og tillitsleysi sem smám saman rústar ekki bara virðingu annarra fyrir þeim heldur þeirra eigin sjálfsvirðingu. Í slíkum samfélögum eru einstaklingar sem horfa í spegilinn á laugardags- eða sunnudagsmorgni og sjá manneskju sem þeir fyrirlíta, manneskju sem er einmitt ekki persónan sem þeir ætluðu að verða.

Í slíkum samfélögum er kannski minni þörf til að biðja: „Til komi þitt ríki – þar sem réttlæti og jöfnuður ríkir.“ En þar er alveg jafnmikil þörf til að biðja: „Verði þinn vilji – ekki minn sem leitt hefur mig á algjörar villigötur í lífi mínu.“

Ranglæti heimsins

En svo er til ranglæti sem ekki er af manna völdum og það fer ekki í manngreinarálit. Því er sama hvort þú býrð í Svíþjóð eða Sómalíu, í Súdan eða Grímsnesinu.

stephen fryUm þessar mundir gengur mikill reiðilestur breska leikarans og sjónvarpsmannsins Stephens Frys ljósum logum á samfélagsmiðlum. Aðspurður um hvað hann myndi segja við Guð ef hann hitti hann svarar Fry:

„Beinkrabbamein í börnum, hvernig stendur á því? Hvernig vogarðu þér? Hvernig vogarðu þér að skapa heim þar sem svona mikið er um eymd sem er ekki okkar sök? Það er ranglátt og illgjarnt. Hvernig get ég borið virðingu fyrir kenjóttum, meinfýsnum og heimskum Guði sem skapar veröld sem er full af ranglæti og þjáningu?“

Þessi orð féllu í sjónvarpsviðtali fyrir tveim árum og vöktu athygli. Athyglin sem þau vöktu komu Fry á óvart að hans eigin sögn. Hann sagðist aðeins hafa verið að enduróma orð heimspekingsins Bertrands Russells og annarra sem sagt hafa hið sama allt aftur til daga Forngrikkja.

Það er rétt hjá Stephen Fry að hann var aðeins að bergmála hugsanir þessara manna. Reyndar má bæta því við að hann var líka að bergmála hugsanir höfunda Jobsbókar og allmargra Davíðssálma. Hann var að færa í orð hugsanir flestra sæmilegra skynsamra, hugsandi manna, trúaðra sem trúlausra, frá upphafi tíma.

Það þarf ekki að breyta inntakinu í orðum Stephens Frys til að fullyrða að hann hafi verið að vitna í heilaga ritningu:

„Saklausum og óguðlegum tortímir hann. Þegar svipan deyðir óvænt hæðir hann angist hinna saklausu. Falli land guðlausum í greipar byrgir hann augu dómaranna. Ef ekki hann, hver þá?“ (Job 9.22b-24)

segir Job um Guð. Við Guð segir hann:

„Er það þér ávinningur að beita ofbeldi, að hafna verki handa þinna og láta ljós skína yfir ráðabrugg guðlausra?“ (Job 10.3)

Það er nefnilega furðu lífsseigur misskilningur, ekki síst meðal harðkjarna trúleysingja, að efinn og trúin eigi enga samleið, að trúað fólk þekki ekki efann, að til að trúa verði að fórna gagnrýnni, sjálfstæðri hugsun og elta bókstafinn í blindni. En það er ekki þannig.

Glíman við efann er hluti af trúarþroska og trúarreynslu hvers manns – eins og fjölmargir textar Biblíunnar eru svo glöggt dæmi um.

Fáar bænir eru eins einlægar og steyttur hnefi til himins.

Viðbragðið

En hvernig eigum við að bregðast við þessu? Hvernig getum við trúað á Guð sem lætur börn fá krabbamein? Hvernig getum við trúað á Guð sem ryður snjóflóðum yfir þorp? Guð sem veldur hungursneyðum með þurrkum eða flóðum?

Við getum sagt sem svo – og það hefur verið sagt – að vegir Guðs séu órannsakanlegir, ranglætið sé hluti af ráðsályktun Guðs, þetta sé allt partur af stóra planinu sem okkur er ekki ætlað að skilja, það sé tilgangur með þjáningunni sem okkur er hulinn. Auk þess þá sé þjáningin afstæð sem hluti af hinni veraldlegu vídd tilverunnar en ekki þeirrar andlegu.

Þetta eru að mínum dómi ódýr og ófullnægjandi svör. Fyrir hinum þjáða er ekkert afstætt við þjáninguna. Og leiðtogi lífsins, Jesús Kristur, mætti þjáningunni aldrei með útskýringum eða réttlætingum – hvað þá aðdáun – heldur ávallt með huggun og líkn.

„Guð er kærleikur,“ segir í pistli dagsins. Og ekki bara það. Það er gengið lengra og fullyrt: „Ef við elskum hvert annað þá er Guð í okkur og kærleikur hans er fullkomnaður í okkur. … við erum í honum og hann í okkur.“

Heimurinn er óréttlátur. Það fer ekki á milli mála. Snjóflóð falla á þorp. Börn deyja úr sjúkdómum. Hungursneyðir geysa. Hvernig eigum við að bregðast við því?

Ég sé aðeins tvennt í stöðunni.

Annað er að setja undir sig hausinn og böðlast í gegn um þetta líf á hörkunni. Vona það besta, gefa ekki óþarfa höggstað á sér og passa sjálfan sig númer eitt, tvö og þrjú. En það er engin trygging fyrir því að maður verði ekki fyrir barðinu á ranglæti heimsins. Það minnkar kannski líkurnar á því eitthvað smávegis, en það auðveldar manni ekki að takast á við það þegar á reynir … reyndar er sennilegra að það geri manni það erfiðara.

Hitt viðbragðið er kærleikurinn. Guð. Að leitast við að fylgja Jesú Kristi og lifa samkvæmt orðum hans í guðspjalli dagsins: „Þetta býð ég yður, að þér elskið hvert annað.“ (Jóh 15.17) Að vera í Guði og hafa Guð í sér. Að muna að við erum öll í þessu saman, að passa hvert annað, bera hvert annars byrðar.

Það er jafnsennilegt að sorg og neyð vitji manns, en þegar það gerist er maður ekki einn. Maður hefur öxl að gráta á, faðm að falla í. Stuðning við að rísa á fætur á nýjan leik og halda áfram. Leiðsögn í gegn um þjáninguna.

Í ranglátum heimi er kærleikurinn nauðsynlegur. Segja má að það sé beinlínis þjáningin sem gerir Guð ómissandi.

Rétta spurningin

Jesús segir okkur aldrei af hverju heimurinn er ranglátur. Og þegar hann er spurður að því svarar hann ekki. Í níunda kafla Jóhannesarguðspjalls mætir Jesús manni sem hafði verið blindur frá fæðingu. Þar segir:

„Lærisveinar hans spurðu hann: „Rabbí, hvort hefur þessi maður syndgað eða foreldrar hans fyrst hann fæddist blindur?“ Jesús svaraði: „Hvorki er það af því að hann hafi syndgað eða foreldrar hans heldur til þess að verk Guðs verði opinber á honum.“ (Jóh 9.2-3)

Með öðrum orðum: Spurningin er röng. Ekki spyrja af hverju heimurinn er ranglátur. Við því getum við ekkert gert. Spurðu frekar: Hvers krefst sú staðreynd, að heimurinn er ranglátur, af mér sem manneskju?

Og þeirri spurningu svarar hann fyrir okkur:

Það krefst kærleika.

Það krefst Guðs í þér.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 14. maí 2017

Líf þitt er sigling á lystisnekkju

á lygnu fljóti allsnægtanna.

Á bökkunum drjúpa af döðlupálmum

dýrar veigar og glúteinfrítt manna.

 

Og þér eru bornar þrírétta krásir

og þrúgur í klösum bústnum og vænum

og þú heyrir nafnið þitt mjúklega malað

í mildum og þýðum aftanblænum.

 

Og vínið flæðir og vinirnir gleðjast

því vellystingarnar fylla hvert hjarta

og yfir þér vakir himinninn heiður

sem heilagt loforð um framtíð bjarta.

 

En skyndilega er ský fyrir sólu

og skuggalegt umhorfs á fljótsins bökkum;

visnaðir garðar og hálfhrunin hreysi

og hrúga af soltnum og skítugum krökkum.

 

Með kviðinn þaninn þau kalla til þín.

Þó koma ei hljóð nein úr þeirra munni.

En þrúgandi eymdin og ringureiðin

rústa samstundis stemningunni.

 

Svo þú þýtur undir þiljur og kvartar

því þetta var ekki partur af dílnum;

að börnum með flugur í brostnum augum

byðist að fokka í lúkkinu og stílnum.

 

En áfram er siglt og útsýnið lagast

með iðgræna skrúðgarða báðum megin.

Þegar ömurleikinn er loksins að baki,

mikið lifandis ósköp verðurðu feginn.

 

Þú sérð flugur í augum fátækra barna;

ekki finngálknið í þínum eigin.

D. Þ. J.


Guðspjall:
Að liðnum hvíldardegi, þegar lýsti af fyrsta degi vikunnar, komu þær María Magdalena og María hin til að líta á gröfina. Þá varð landskjálfti mikill því engill Drottins sté niður af himni, kom og velti steininum og settist á hann. Hann var sem elding ásýndum og klæðin hvít sem snjór. Varðmennirnir skulfu af hræðslu við hann og urðu sem örendir. En engillinn mælti við konurnar: „Þið skuluð eigi óttast. Ég veit að þið leitið að Jesú hinum krossfesta. Hann er ekki hér. Hann er upp risinn, eins og hann sagði. Komið og sjáið staðinn þar sem hann lá. Farið í skyndi og segið lærisveinum hans: Hann er upp risinn frá dauðum, hann fer á undan ykkur til Galíleu. Þar munuð þið sjá hann. Þetta hef ég sagt ykkur.“ Og þær fóru í skyndi frá gröfinni, með ótta og mikilli gleði, og hlupu að flytja lærisveinum hans boðin. (Matt 28.1-8)
 

messa 2. okt 2016 þrengriNáð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Hér fyrir aftan mig hangir stór kross. Hann er tákn kristninnar, tákn kristinna manna. Við merkjum kirkjurnar okkar með krossum, við signum okkur og hvert annað með krossi, við göngum jafnvel með kross í keðju um hálsinn og að leiðarlokum setjum við kross á leiði okkar.

Hvað táknar þetta?

Morðtólið

Krossinn var skelfilegt aftökutæki til forna og ég hef verið spurður: „Ef hann hefði verið hengdur, væruð þið þá með gálga?“ Spurningin er ófyrirleitin, jafnvel meiðandi, en hún er ekki út í hött. Það er eðlilegt að velta því fyrir sér hvað það eigi að þýða að söfnuður miskunnsams Guðs og kærleiksríks frelsara – söfnuður sem í orði kveðnu að minnsta kosti hefur náungakærleik að leiðarljósi; gullnu regluna að koma fram við aðra eins og maður vill að komið sé fram við sig – söfnuður sem trúir því að það sem við gerum einum okkar minnstu bræðra gerum við frelsara okkar, skuli gera morðtólið sem notað var til að svipta hann lífi á þann kvalfyllsta og mest niðurlægjandi hátt, sem rómverska heimsveldið gat látið sér til hugar koma, að tákni sínu.

Hvað táknar krossinn fyrir þér?

Fyrir fólkið sem var á Golgatahæðinni á föstudaginn langa, fylgjendur Krists sem sáu lífið murkað úr leiðtoga sínum, táknaði hann algjört afhroð. Allt sem þau höfðu barist fyrir, allt sem þau höfðu unnið að var glatað. Guðsríkið var fyrir bí. Draumar þeirra um betra samfélag og mannlega reisn höfðu verið barðir niður af miskunnarlausri ógnarstjórn. Það var ekki bara leiðtogi þeirra sem hafði verið drepinn. Vonin í hjörtum þeirra var drepin.

Róðukrossinn

róðukrossVið minnum okkur sjálf á þennan atburð, ekki bara með helgihaldi og ýmiss konar samkomum á föstudaginn langa. Við minnum okkur á hann með krossi; róðukrossi – krossi með mynd hins myrta og svívirta frelsara okkar á.

Sá kross minnir okkur líka á kærleika Krists og á hina algjöru fórn hans. „Enginn á meiri kærleik en þann að leggja líf sitt í sölurnar fyrir vini sína,“ (Jóh 15.13) segir í Jóhannesarguðspjalli. Jesús hefði getað flúið af hólmi og farið huldu höfði þegar honum var ljóst hvað beið hans og þar með ónýtt allt sem hann hafði unnið að, gert alla boðun sína og starf að engu. En hann gerði það ekki. Hann gekk í dauðann fyrir sannleikann, fyrir okkur – þig og mig.

En krossinn hér á bak við mig er ekki sá kross.

Pyntaður og limlestur líkami Krists hangir ekki á þessum krossi. Hann er auður.

Af hverju?

Af því að hann er þar ekki lengur. Hann er upp risinn.

Hinn krossinn

Þetta er ekki kross föstudagsins langa. Þetta er kross páskadagsmorgunsins.

Við horfum ekki á þennan kross í skugga örvæntingar og vonleysis föstudagsins langa. Við horfum á þennan kross út um munnann á hinni tómu gröf í hinni rísandi sól páskadagsmorgunsins.

Hann er upp risinn.

Og þá táknar krossinn ekki lengur vonleysi baráttunnar fyrir betri heimi. Hann er ekki lengur tákn um grimmd og miskunnarleysi valda- og vænisjúks heimsveldis sem engu eirir til að viðhalda sjálfu sér og veldi sínu, fyrirlítur og forsmáir mannslíf í þágu auðs og valda. Hann táknar ekki lengur afhroð sannleikans fyrir lyginni og kærleikans fyrir illskunni.

Þvert á móti.

Hinn auði kross páskadagsmorgunsins sýnir okkur máttleysi hins illa. Magnleysi myrkursins gagnvart ljósinu. Hann táknar sigur kærleikans – ekki afhroð hans.

Þeir héldu að þeir gætu krossfest frelsara okkar, myrt kærleikann, drepið vonina í hjörtum okkar. En þeir höfðu rangt fyrir sér. Kærleikurinn lætur ekki drepa sig. Hann rís alltaf upp aftur. Og fyrir vikið er vonin í hjörtum okkar ódrepandi. Öll þeirra grimmúðlegu morðtól og pyntingatæki mega sín einskis gagnvart trúnni, voninni og kærleikanum í brjóstum okkar.

Kross fagnaðarerindisins

Guðspjall dagsins segir frá tveimur konum sem daginn eftir hina miklu páskahátíð gyðinga, snemma að morgni fyrsta dags vikunnar, fara að líta á gröf Jesú. Matteus segir ekki að erindi þeirra þangað hafi verið annað en að líta á gröfina, en bæði Markús og Lúkas segja að þær hafi ætlað að smyrja líkið. Veita frelsaranum síðustu þjónustuna sem hann þyrfti í þessari jarðvist. „Þá varð landskjálfti mikill því engill Drottins sté niður af himni, kom og velti steininum og settist á hann. Hann var sem elding ásýndum og klæðin hvít sem snjór.“ Matteus heldur áfram: „Varðmennirnir skulfu af hræðslu við hann og urðu sem örendir.“ Skyldi engan undra. En engillinn tekur til máls og ávarpar konurnar. Og hvað segir hann við þær?

„Þið skuluð eigi óttast,“ segir hann.

Á þessum orðum hefst boðskapur Guðs til manna á páskadagsmorgni. „Þið skuluð eigi óttast.“

Þessi orð hafði Guð áður sent mönnum með munni engla sinna. „Verið óhræddir.“ Þá fylgdi þeim orðum ekki sú yfirlýsing að frelsarinn væri upp risinn heldur að hann væri fæddur. Og í bæði skiptin voru það hinir lægst settu í samfélaginu, fjárhirðar og konur, sem fengu skilaboðin.

Inn í þessi skilaboð Guðs til manna er jarðneskt líf Jesú Krists rammað. „Verið óhræddir. Ykkur er frelsari fæddur.“ „Þið skuluð eigi óttast. Hann er upp risinn.“

Þetta er sannkallað fagnaðar-erindi.

Kross kærleikans

empty crossÞað er nóg að óttast. Heimurinn býr yfir mörgu slæmu og hættulegu sem fyllt getur hvern mann skelfingu. Og leiðtogar okkar og fyrirmenni sjá sér mörg hag í því að ala á þessum ótta. „Óttist, óttist!“ segja þeir. „Óttist útlendinga! Óttist hryðjuverk! Óttist þá sem eru ólíkir ykkur og framandi! Óttist náungann!“

En Guð segir annað.

„Þið skuluð elska aðkomumanninn því að þið voruð sjálfir aðkomumenn í Egyptalandi,“ (5Mós 10.19) segir hann. Og í fjallræðunni segir Jesús: „Slái einhver þig á hægri kinn þá bjóð honum einnig hina,“ (Matt 5.39) Á öðrum stað segir hann síðan: „Þú skalt elska náunga þinn eins og sjálfan þig.“

Í Guðsríkinu er ekkert pláss fyrir ótta – aðeins kærleika.

Það er erfitt að vera óttalaus. Það er til mikils mælst. Þetta eru engin smávegis fyrirmæli. „Óttist ekki!“ Hvernig á nokkur maður að geta orðið við þessu?

Ég held að Guð fyrirgefi okkur óttann. Og við getum leyft okkur að vera óttalaus því Guð hefur gefið okkur það sem við þurfum til að sigrast á óttanum, til að láta hann ekki ráða ferðinni heldur andstæðu hans: Kærleikann.

Og það sem við þurfum til þess er hinn auði kross páskadagsmorgunsins.

Krossinn sem sýnir okkur afhroð myrkursins fyrir ljósinu. Krossinn sem glæðir vonina í hjörtum okkar lífi, krossinn sem segir okkur að kærleikurinn er ódrepandi.

Misþyrmt og limlest lík frelsara okkar hangir ekki lengur á þeim krossi.

Hann er þar ekki lengur.

Hann er upp risinn.

Kristur er sannarlega upp risinn.

Gleðilega páska!

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt við hátíðarmessu í Laugarneskirkju á páskadagsmorgni 16. apríl 2017

fótþvotturGuðspjall: Kvöldmáltíð stóð yfir. Djöfullinn hafði þegar blásið því í brjóst Júdasi, syni Símonar Ískaríots, að svíkja Jesú. Jesús vissi að faðirinn hafði lagt allt í hendur honum, að hann var frá Guði kominn og var að fara aftur til Guðs. Hann stóð upp frá máltíðinni, lagði af sér yfirhöfnina, tók líndúk og batt um sig. Síðan hellti hann vatni í mundlaug og tók að þvo fætur lærisveinanna og þerra með líndúknum sem hann hafði um sig. Hann kemur þá að Símoni Pétri sem segir við hann: „Drottinn, ætlar þú að þvo mér um fæturna?“ Jesús svaraði: „Nú skilur þú ekki hvað ég er að gera en seinna muntu skilja það.“Pétur segir við hann: „Aldrei að eilífu skaltu þvo fætur mína.“ Jesús svaraði: „Ef ég þvæ þér ekki áttu enga samleið með mér.“ (Jóh 13.2-8)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

Í dag er skírdagur. Þetta er skrýtið orð: Skír-dagur. Það þýðir ekki að þessi dagur sé skýrari en aðrir dagar, enda ekki með ufsiloni. Það þýðir ekki heldur að hann sé betur til þess fallinn að skíra börn en aðrir dagar – þótt auðvitað sé það ekki verra. Heiti dagsins er reyndar dregið af sögninni „að skíra“ sem merkir „að hreinsa“ og við notum enn um það að taka börn inn í samfélag heilagra. Á skírdag þvoði Jesús fætur lærisveina sína eftir síðustu kvöldmáltíðina. Þessa atburðar minnumst við í dag. Þess táknræna, óeigingjarna kærleiksverks.

Ekkert já eða amen

Þegar ég skíri börn nefni ég það gjarnan að ungbarnaskírnir hafa sætt gagnrýni og til eru söfnuðir sem ekki skíra hvítvoðunga heldur aðeins einstaklinga sem hafa þroska til að taka þá ákvörðun sjálfir og að eigin ósk að láta skírast. Enda var Jesús sjálfur um þrítugt þegar Jóhannes skírari skírði hann í ánni Jórdan.

Þennan sið að skíra ung börn má rekja til þeirrar trúar að í skírninni öðlumst við vernd hins heilaga samfélags sem við erum tekin inn í; að við skírnina taki Guð okkur inn í ríki síns elskaða sonar þar sem er fyrirgefning syndanna, líf og sáluhjálp – svo vitnað sé í handbók Þjóðkirkjunnar. Það er hlutskipti sem allir kristnir foreldrar óska barninu sínu strax í frumbernsku þess.

Ef grannt er skoðað er ljóst að við skírnina segja hvítvoðungarnir hvorki „já“ eða „amen“ við neinu sem fram fer. Þeir eru aðeins komnir til að þiggja. Þiggja skilyrðislausan kærleika Guðs, borin að skírnarfontinum í kærleiksörmum foreldra eða nákomins ættingja sem sjálfur var á sínum tima borinn að honum í kærleiksörmum ástvinar og þannig koll af kolli aftur í aldir. Og allt í kærleiksfaðmi föðurins á himnum.

Skuldbindingin er foreldranna, ekki barnsins. Það eru þau sem í skírninni skuldbinda sig til að ala barnið sitt upp sem kristna manneskju. Og sú ákvörðun er mikilvæg. Og foreldrar hafa rétt til að taka hana. Þeir taka hana ekki fyrir hönd barnsins síns, þau taka hana fyrir sig sjálf – hún varðar þau sem foreldra. Ekkert foreldri kemst hjá því að taka afstöðu til þess hvernig það ætlar að ala barnið sitt upp, hvernig það ætlar að tala við það, hvaða lífsgildi það ætlar innræta því.

Barnið er bara að þiggja.

Þiggjendurnir

Og það er það sem við gerum á skírdag. Við þiggjum.

Allir ritningarlestrar dagsins fjalla um okkur sem þiggjendur. „Hvað á ég að gjalda Drottni fyrir allar velgjörðir hans við mig?“ (Slm 116.12) spyr sálmaskáldið í lexíunni. Og í pistlinum fjallar postulinn Páll um mikilvægi þess að við áttum okkur á því hvað við erum að þiggja þegar við neytum altarissakramentisins. Og guðspjallið útskýrir það fyrir okkur.

„Ef ég þvæ þér ekki áttu enga samleið með mér,“ segir Jesús við Pétur. Ef þú ert ekki reiðubúinn til að þiggja kærleiksþjónstu mína ertu ekki reiðubúinn til að fylgja mér.

Við kristnar manneskjur eigum ekki bara að auðsýna kærleika. Við eigum líka að þiggja hann.

Það er auðvelt að týna sér í að gefa og gefa. Að láta miskunnarlausa skyldurækni éta sig lifandi. Við þekkjum sennilega flest dæmi af einstaklingum sem allt sitt líf hugsðuðu um aðra, önnuðust fólkið sitt, héldu heimilinu gangandi og aldrei þurfti að gera neitt fyrir. En svo færðist aldurinn yfir og þau urðu upp á aðra komin, þurftu á aðstoð og umönnun annarra að halda og þá kom í ljós að þau höfðu glatað hæfileikanum til að þiggja. Þau urðu eirðarlaus og fylltust vanlíðan. Þau kunnu þetta ekki. Þau réðu ekki við að vera í þeirri aðstöðu að vera sá sem þiggur.

Þetta er í raun eigingjörn afstaða. Með því að þiggja ekki þjónustu, kærleika annarra erum við í raun að halda þeim frá okkur; að  taka ekki við þeim. Við erum að einangra okkur. Það er ákveðið öryggi í því að þurfa ekki á öðrum að halda heldur vera sá sem hinir þurfa á að halda. En kærleikssamfélag er ekki í því fólgið að einangra sig frá öðrum, heldur í því að gefa og þiggja. Í kærleikssamffélaginu þjónum við hvert öðru í kærleika. Það er ekki kærleikssamfélag þar sem sumir eru sífellt að þjóna hinum.

Það er auðvelt að detta í þá gryfju að halda að það sé eitthvað göfugt að ofurselja sig þjónustu við aðra og þiggja aldrei neitt sjálfur. Það er jafnvel freistandi að fyllast siðferðilegu yfirlæti yfir slíku og fá fró út úr því hvað maður er mikill píslarvottur og fórnarlamb: „Alltaf geri ég allt fyrir aðra og aldrei gerir neinn neitt fyrir mig.“ En kannski er ástæðan sú að viðkomandi leyfir aldrei neinum að gera neitt fyrir sig. Það þarf að hleypa fólki að sér til að geta þegið það sem það hefur að bjóða.  Fólk nálgast ekki þann sem lemur alla frá sér sem reyna það.

Að hleypa öðrum að sér

Fólk getur verið stórvarsamt. Það verður að segjast eins og er. Það þarf hugrekki til að treysta því, að fela sig öðru fólki. Fólk er breyskt og brigðult. Það á það til að valda vonbrigðum. Það er mjög góð aðferð til að tryggja sig gegn því að aðrir særi mann að gefa þeim aldrei færi á því. Hún virkar. En hún er einmanaleg. Hún útilokar mann frá samfélagi við aðra. Hún tryggir öryggi manns. En það er öryggi einsemdarinnar, ekki samfélagsins.

Það er fallegt að þjóna öðrum. Við eigum að auðsýna kærleika. En erum við að auðsýna kærleika ef við þjónum öðrum til að upphefja okkur sjálf? Til að sannfæra okkur sjálf og helst aðra í leiðinni um hvað við erum góð? Erum við að auðsýna kærleika ef erum með því að flýja áhættuna sem fylgir jafningjasambandi við náungann, þar sem gefið er og þegið á jafnréttisgrundvelli og fólk fær tækifæri til að særa mann og bregðast manni? Erum við að auðsýna kærleika ef fórn okkar þjónar þeim tilgangi að einangra okkur sjálf til að vernda okkur fyrir þeirri áhættu sem fylgir nánd við annað fólk, sem fylgir því að tilheyra samfélagi? Sem fylgir því að hleypa öðrum nálægt sér.

Er það kannski þannig að til að geta auðsýnt öðrum raunverulegan kærleika þarf maður að vera fær um að þiggja hann? Er maður ekki annars bara að auðsýna ótta og þrælslund– sem maður getur haldið að sé kærleikur, en er það ekki?

Eins og börn

Það þarf að hleypa fólki að sér til að eiga samleið með Jesú. „Ef ég þvæ þér ekki áttu enga samleið með mér,“ sagði hann við Pétur forðum daga.

Og hann segir það sama við þig í dag.

Þegar barn er borið til skírnar á það ekkert val. Því stendur ekki til boða að afþakka neitt. Það er ekki fært um neitt annað en að þiggja.

Og einmitt þannig eigum við að taka við Guðs ríki.

Eins og börn.

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju á skírdag 13. apríl 2017

sacrifice-of-isaacLexía: Eftir þessa atburði reyndi Guð Abraham. Hann mælti til hans: „Abraham.“ Og hann svaraði: „Hér er ég.“ Hann sagði: „Tak þú son þinn, einkason þinn sem þú elskar, hann Ísak, og far þú til Móríalands og fórna honum sem brennifórn á því fjalli sem ég mun vísa þér á.“ Árla morguns söðlaði Abraham asna sinn, tók með sér tvo af sveinum sínum og Ísak son sinn, klauf við til brennifórnar, lagði síðan af stað og hélt til þess staðar sem Guð hafði sagt honum. Á þriðja degi hóf Abraham upp augu sín og sá staðinn álengdar. Hann sagði við sveina sína: „Bíðið hérna hjá asnanum en við drengurinn munum ganga þangað upp eftir til að biðjast fyrir og komum svo til ykkar aftur.“ Abraham tók nú brennifórnarviðinn og lagði Ísak syni sínum á herðar en eldinn og hnífinn tók hann sér í hönd. Og þeir gengu báðir saman. Þá sagði Ísak við Abraham föður sinn: „Faðir minn.“ Og hann svaraði: „Hér er ég, sonur minn.“ Ísak mælti: „Hér er eldurinn og viðurinn. En hvar er sauðurinn til brennifórnarinnar?“ Abraham svaraði: „Guð mun sjá sér fyrir sauð til brennifórnar, sonur minn.“ Og þeir gengu báðir saman. Nú komu þeir á staðinn sem Guð hafði talað um. Þar reisti Abraham altari, lagði viðinn á, batt Ísak son sinn og lagði hann á altarið ofan á viðinn. Þá tók Abraham hnífinn í hönd sér til þess að slátra syni sínum. En engill Drottins kallaði til hans af himni og mælti: „Abraham! Abraham!“ Og hann svaraði: „Hér er ég.“ Engillinn sagði: „Leggðu ekki hönd á sveininn og gerðu honum ekkert því að nú veit ég að þú óttast Guð. Þú hefur jafnvel ekki synjað mér um son þinn, einkason þinn.“ Þá hóf Abraham upp augu sín og sá hvar hrútur var fastur á hornunum í greinaþykkni. Fór hann þangað, tók hrútinn og fórnaði honum sem brennifórn í stað sonar síns. (1Mós 22.1-13)

Náð sé með ykkur og friður frá Guði föður og Drottni Jesú Kristi. Amen.

„Fórn“ er hugtak sem við veltum ekki oft fyrir okkur. En vitum hvað það þýðir.

Við fórnum einu og öðru … en alltaf fyrir eitthvað. Við þekkjum hugtakið úr skák. Ef maður fórnar manni þá fær maður eitthvað í staðinn sem gerir það þess virði. Annars er það ekki fórn heldur bara afleikur. Þannig er fórn í sjálfu sér kaup kaups sem maður græðir alltaf á.

Kannski er það þegar við fórnum tíma okkar einna merkilegast í þessu samhengi. Hvenær fórnum við tíma okkar og hvenær erum við bara að eyða honum? Finnst okkur ekki jafnvel æskilegra að eyða tíma okkar? Við eyðum honum í eitthvað sem okkur finnst gaman en þegar við fórnum honum þá erum við að gera eitthvað annað, eitthvað sem okkur langar ekki til að gera – en í þeim tilgangi að maður sjálfur eða einhver annar fái eitthvað í staðinn. Fórn felur nefnilega alltaf í sér tilgang. Maður er í raun alltaf að kaupa eitthvað með því sem maður fórnar.

Fórnarkúltúr

Við búum ekki við ríkan fórnarkúltur, öfugt við forfeður okkar sem voru uppi í fornöld. Þar var fórnin grundvallaratriði í allri trúariðkun og þar með gangi samfélagsins. Eðlilegur gangur náttúrunnar, framvinda lífsins og jafnvel tilvist veraldarinnar – allt öryggi tilverunnar – var keypt af guðunum með fórnum.

Abraham, fyrsti forfaðir gyðinga – eða það tímabil í forsögu gyðinga sem er persónugert í honum, tímabilið þegar segja má að saga gyðinga sem þjóðar byrji – er talinn hafa verið uppi á 18. öld fyrir Krist eða þar um bil, rúmum 2.500 árum áður en Íslandssagan hefst eða fyrir 3800 árum.

Þannig má segja að á vissan hátt sé vafasamt að tala um Abraham sem gyðing, í merkingunni „gyðingtrúar“. Hvernig iðkar maður trú sem enginn hefur iðkað áður? Ég tala nú ekki um í fornöld, þúsöldum áður en hugmyndin um trú sem eitthvað persónulegt en ekki samfélags- eða menningarlegt fyrirbæri leit dagsins ljós.

Enda eru flestir fræðimenn á því máli að trú Abrahams megi frekar lýsa sem „eins Guðs tilbeiðslu“ en eiginlegri eingyðistrú eins og hún er skilgreind í dag, „mónólatríu“ fremur en „mónóþeisma“ ef það útskýrir eitthvað. Í því felst að tilvist annarra guða er ekki beinlínis hafnað en átrúnaðurinn og tilbeiðslan er öll bundin einum ákveðnum Guði. Í tilfelli Abrahams var það sennilega kanverski háguðinn El.

Og hér kemur það sem vantar til að við skiljum söguna um sonarfórn Abrahams: Kanverski háguðinn El var tilbeðinn með frumburðarfórnum.

Barnafórnir

Barnafórnir tíðkuðust víða á þessu menningarsvæði í fornöld, voru nánast viðtekin venja, til dæmis í Fönikíu og víðar. Við fornleifauppgröft í fönísku borginni Karþagó í Norður-Afríku hafa til að mynda fundist leifar mörghundruð barna, sem tekin voru af lífi við fórnarathafnir til dýrðar gyðjunni Tanít og guðinum Baal-Hammon.

Það er auðvelt að lesa lexíu dagsins og fyllast viðbjóði og hryllingi og réttlátri andúð á Guði. Ef maður hefur enga þekkingu á menningarlegum bakgrunni og sögulegu samhengi textans birtist í honum andstyggilegur Guð sem pínir fólk og platar það til að halda að hann vilji að maður myrði börnin sín til að þóknast honum.

En fyrir Abraham var Guð ekki að biðja um neitt óvenjulegt. Hann var aðeins að biðja hann að fylgja reglunum, gera eins og alltaf var gert, alltaf hafði verið gert, gera eins og hinir. Tryggja öryggi sitt. Og Abraham sagði já.

En það er þá sem undrið gerist. Hið óvenjulega. Hið glænýja.

Guð afþakkar fórnina.

Og tilbeiðslan varð ekki söm upp frá því.

Sagan er á vissan hátt fæðingarfrásögn hins miskunnsama Guðs; Guðs sem hefur þóknun á miskunnsemi en ekki sláturfórnum og á guðsþekkingu fremur en brennifórnum, svo vitnað sé í spámanninn Hósea (Hós 6.6), Guðs sem setur siðferðið ofar ritúalinu, hve erfitt sem menn hafa síðan átt með að skilja það sl. 4000 ár.

Tímamót

Sagan er þannig allegoría sögð skv. bókmenntalegum frásagnarreglum ritunartíma síns. Hún segir söguna af þeim merku tímamótum í þróun trúarbragða gyðinga þegar frumburðafórnirnar voru aflagðar, skref sem flestar grannþjóðir Ísraelsmanna stigu ekki fyrr en mörgum öldum síðar, sumar ekki fyrr en árþúsundum síðar.

Enda sjást þess merki. Gamla testamentið segir fráleitt sögu þjóðar sem aldrei villist af leið. Hvað eftir annað þarf Guð, með munni spámanna sinna, að halda reiðilestra yfir þjóðinni og konungum hennar og hóta öllu illu ef ekki sé látið af tilbeiðslu annarra Guða.

Í þessum frásögnum birtist hefnigjarn og hörundsár Guð, öfundsjúkur og eigingjarn; hégómlegur Guð sem verður sármóðgaður og reiður ef fólk vogar sér að tilbiðja aðra guði en hann – ef maður gerir enga tilraun til að skilja sögulegan bakgrunn og menningarlegt samhengi textans. Það sem Guð er að gagnrýna er nefnilega sannarlega viðurstyggilegt.

Spámaðurinn Jeremía segir til dæmis á einum stað: „Júdamenn hafa gert það sem illt er í augum mínum, segir Drottinn. Þeir hafa reist viðurstyggilegar guðamyndir sínar í húsinu, sem kennt er við nafn mitt, til þess að saurga það.“

Og við getum sagt: „Vá, einn viðkvæmur. Hvernig væri að slaka aðeins á?“

En hvernig heldur Jeremía áfram? Hann bætir við: „Þeir hafa reist Tófet-fórnarhæðir í Hinnomssonardal til þess að brenna syni sína og dætur í eldi.“ (Jer 7.30-31).

Helvíti fórnanna

Orðið „tófet“ er haft um fórnarstað þar sem börnum var fórnað í eldi. „Hinnómssonardalur“ sem spámaðurinn Jeremía nefnir hét á hebresku „Gehenna“; orð sem Jesús Kristur notar ítrekað í Nýja testamentinu í merkingunni „helvíti“. Sú líking er ekki úr lausu lofti dregin.

Í fornöld var algengt að ríki tryggðu sér friðsamleg samskipti við voldugri grannríki með því að tileinka sér trúariðkun þeirra og þrátt fyrir gorgeirinn um Ísrael, sem víða má finna í Gamla testamentinu enda hlutar þess skrifaðir gagngert í pólitískum tilgangi, verður að segjast eins og er að Ísrael var aldrei voldugt ríki. Sagan sem Gamla testamentið segir er enda saga af ríki sem fyrst var að hluta til sigrað af Assýringum, síðan af Babýlóníumönnum uns það var undir hælnum á Persum allt þangað til Grikkir lögðu það undir sig og loks – þegar komið er að tíma Nýja testamentisins – Rómverjar. Gamla testamentið geymir vitnisburð um það að átrúnaðurinn villist af leið, hugsanlega til að ögra ekki voldugum grannþjóðum eins og Föníkumönnum. Til að tryggja öryggi sitt.

Við höfum haldið áfram að villast af leið. Kirkjan hefur sett ritúöl sín og siði ofar mannúð og kærleika. Um það eru of mörg alþekkt dæmi til að ástæða sé til að tilgreina einhver sérstök. Og íslenska þjóðkirkjan hefur líka dregið á eftir sér lappirnar þegar kemur að sjálfsögðum réttlætismálum.

En við skulum hafa í huga þegar hjáguðadýrkunin er fordæmd í Gamla testamentinu að þar er ekki einhver ofurviðkvæmni í Guði á ferð. Hann er að argast út í að það sé verið að slátra börnum.

Það skiptir nefnilega máli hverju maður trúir.

Mannfórnir samtímans

En hvað kemur þetta okkur við? Það er ekki eins og við séum að stunda mannfórnir í þágu trúarinnar.

Það er vissulega rétt. Við fórnum ekki fólki fyrir það sem við trúum á. En það er ekki þar með sagt að við fórnum ekki fólki. Því það gerum við.

Kannski mætti snúa þessu við og segja: „Það sem við erum reiðubúin til að fórna fólki fyrir er það sem við trúum á – í raun.“

Fyrir hvað fórnum við fólki?

Við vitum að fjársvelt heilbrigðiskerfi kostar mannslíf. Það er engin leið að líta fram hjá því. Við vitum að umferðarslys kosta mannslíf og að í fjársveltu vegakerfi er meiri hætta á umferðarslysum. Við vitum að við stórframkvæmdir verða banaslys, það er beinlínis tekið með í reikninginn. Þar erum við bókstaflega að tala um kalkúleraðar mannfórnir. En við teljum það þess virði í þágu efnahagslegs öryggis okkar; hagvaxtar og ríkisfjármála.

Eigum við að nefna flóttamannavandann? Eigum við að láta eins og við vitum ekki að stefna vesturlanda í þeim efnum kostar mannslíf? Að fólk hættir lífi sínu í að komast yfir Miðjarðarhafið á hriplekum manndrápsfleyjum og borgar fyrir það margfalt það verð sem flugmiði á milli landanna myndi kosta – ef flugfélögum væri leyft að selja því þá?

Í þágu hvers er þeim mannslífum fórnað? Vestrænna hagkerfa? Menningarlegrar einsleitni? Í þágu ótta okkar við breytta heimsmynd og þá sem eru framandi og öðruvísi en við? Í þágu öryggis okkar?

Og enn þann dag í dag etja þjóðir börnum sínum í stríð. Í þágu … þjóðarhagsmuna; öryggishagsmuna.

Við þurfum ekkert að láta eins og massífar mannfórnir séu ekki iðkaðar skipulega og yfirvegað í samtíma okkar. En því fólki er ekki fórnað á altari Guðs. Ekki lengur.

Rétt eins og áður er því er fórnað til að tryggja öryggi okkar. Því er fórnað í þágu óttans um öryggi okkar, fjárhagslegt, félagslegt og menningarlegt.

Og enn segir Guð, rétt eins og fyrir 3800 árum: „Nei! Ekki!“

Dýrð sé Guði föður og syni og heilögum anda. Svo sem var í upphafi er enn og verður um aldir alda. Amen.

Prédikun flutt í Laugarneskirkju 2. apríl 2017